Raport z badania – jak to się robi? – Anna Krajewska

Anna Krajewska
specjalista, KOWEZiU
e-mail: a.krajewska@koweziu.edu.pl

Raportowanie to relacjonowanie wyników badań innym ludziom, ustne lub pisemne sprawozdanie lub doniesienie o czymś. Raport jest dokumentem publicznym, adresatem może być dyrekcja placówki, władze oświatowe, rodzice uczniów szkoły. I właśnie ze względu na odbiorcę należy zadecydować o języku raportu: – czy będzie on uniwersalny czy specjalistyczny. Przede wszystkim język raportu musi być:

  • zrozumiały dla czytającego, np. specjalista w danej dziedzinie nie potrzebuje szczegółowego wyjaśniania pojęć,
  • prosty, bez trudnej, niezrozumiałej terminologii, skomplikowanych konstrukcji językowych; bez zbyt rozbudowanych zdań oraz żargonu,
  • obiektywny, bez słownictwa emocjonalnego i wartościującego, z użyciem bezosobowej formy czasowników,
  • przejrzysty, treść może zostać wzbogacona tabelami i wykresami.

Raport można napisać w formie krótkiej notki badawczej lub dokumentu roboczego. Są to krótkie opracowania zawierające wstępne wnioski, komentarze, spostrzeżenia wyłonione na podstawie części lub całości zebranego materiału informacyjnego.

Referat czy opracowanie wyników są tym właściwym, rozbudowanym raportem – zawierają wnioski wynikające ze szczegółowej analizy przeprowadzonych badań. Inną powszechną formą raportu jest artykuł, np. w czasopiśmie naukowym lub – bardziej prestiżowa – książka.

Ogólna struktura raportu:
1. Cel.
2. Metodologia badania
3. Analiza i interpretacja.
4. Podsumowanie i konkluzje.

1. Cel raportu

Cel raportu jest powiązany oczywiście z celem badań. Niektóre raporty koncentrują się na samej eksploracji, czyli próbie wstępnego, ogólnego zrozumienia i przedstawienia jakiegoś zjawiska. Czasami cel raportu jest opisowy, czyli badacz tylko opisuje zestaw różnych cech danej populacji (np. wiek, płeć, wykształcenie). Dobrym przykładem jest raport GUS dotyczący spisu powszechnego ludności w Polsce.

Najczęściej jednak w raporcie łączy się cel opisowy ze wskazywaniem zależności przyczynowo-skutkowych. Skutkuje to głębszą i bardziej szczegółową analizą danych.

2. Metodologia badania

Metodologia badania to nic innego jak przedstawienie planu badania oraz sposobu jego realizacji. Opis ten powinien zawierać:

  • określenie populacji, czyli grupy ludzi na temat której będą formułowane wnioski, np. nauczyciele, uczniowie, rodzice uczniów, wszyscy pracownicy placówki,
  • określenie metody doboru próby – opis w jaki sposób wybrano grupę badawczą, uzasadnienie dlaczego taką populację,
  • określenie wielkości próby – ile osób zostało wytypowanych do wzięcia udziału w badaniu, a ile osób wzięło faktyczny udział (przyczyny ewentualnej rozbieżności),
  • określenie terminu badania – opis kiedy badanie zostało przeprowadzone; czy podczas wakacji czy w czasie roku szkolnego (termin przeprowadzonego badania ma znaczący wpływ na wyniki),
  • odsetek braków odpowiedzi – czy w ankiecie znalazły się takie pytania, na które nie udzielono odpowiedzi lub udzielono ich niewiele; która z badanych grup nie chciała lub nie mogła, czy też nie była w stanie na nie odpowiedzieć; taka analiza może być wstępem do weryfikacji pytań w przyszłych badaniach,
  • metody obróbki i analizy danych – opis, czy została zastosowana analiza ilościowa czy jakościowa; ile ankiet poddano analizie; opis ankiet, wywiadów, rodzaje pytań, itp.

3. Analiza i interpretacja

Najważniejsza i zarazem najtrudniejsza do napisania część raportu. Następuje tu prezentacja danych, ich przekształcenie oraz własna interpretacja i konstruowanie wniosków. Wszystkie te elementy powinny stanowić logiczną całość, każda hipoteza musi być podparta konkretnymi wynikami czy opisami.

Mówiąc krótko w tej części raportu następuje opis wszystkich obszarów lub kolejnych etapów badania.

Jednym ze sposobów liczbowego przedstawiania danych w raporcie są tabele. Zamiast jednej obszernej tabeli – stosujemy kilka mniejszych, bardziej szczegółowych, tak by każda z nich dostarczała po jednej przesłance do wnioskowania i argumentowania. Dobrze przygotowana tabela może zastąpić wiele wersów tekstu. Oczywiście nie wszystkie dane przedstawiamy w tabelach; wybieramy tylko te o możliwie największym stopniu przetworzenia.

Tabela 1. Problematyka z zakresu organizacji i zarządzania, przydatna w dalszym doskonaleniu zawodowym

Obszary tematyczne
Liczba wskazań
% skumulowany
Akredytacja placówki kształcenia ustawicznego
74
56,5
Mierzenie jakości placówki
72
55
Zarządzanie projektami
69
52,7
Prawo oświatowe
59
45
Zarządzanie zasobami ludzkimi
54
41,2
Prawo pracy
49
37,4
Zarządzanie finansami
48
36,6
Organizacja i zarządzanie oświatą
48
36,6
Motywowanie i ocenienie pracowników
41
31,3
Negocjacje
31
23,7
Organizacja i kierowanie
26
19,8
Komunikacja interpersonalna
26
19,8
Zarządzanie wiedzą pracowników
19
14,5
Rekrutacja i selekcja
13
9,9

Każda tabela musi mieć nadany numer i tytuł z informacją, czego dotyczą dane, jak również w jakich wartościach są podane (procenty, tysiące, średnie arytmetyczne, itp.).

Dane można również interpretować graficznie, za pomocą wykresów. Najczęściej stosowane wykresy to liniowe, słupkowe, kolumnowe i kołowe. Istotny jest dobór rodzaju wykresu do prezentowanych danych.

Wykres liniowy: wartości liczbowe przedstawiane są za pomocą linii łączących punkty odpowiadające wartościom – zazwyczaj jest stosowany do przedstawienia zmian wartości w czasie.



Wykres 1. Uczestnictwo uczniów w zajęciach pozaszkolnych. Dane w %.

Wykres kolumnowy:



Wykres 2. Częstotliwość korzystania z kursów zawodowych. Dane w (%)

Wykres słupkowy:

Wykres 3. Ocena przygotowania kadry prowadzącej zajęcia, z podziałem na miasta (średnia ocen)

Zasady tworzenia wykresów kolumnowych i słupkowych są analogiczne jak wykresów liniowych, z możliwością tworzenia wykresów trójwymiarowych. Za pomocą tych wykresów pokazujemy częstotliwość występowania lub wskazań jakiś czynników.

Wykres kołowy: Służy do prezentacji procentowego udziału poszczególnych zmiennych w całości. Ma postać koła podzielonego na wycinki. Wykres kołowy występuje w rozmaitych wariantach graficznych. Typowy jest wykres płaski, dwu- i trójwymiarowy.

Wykres 4. Ocena kursu zawodowego. Dane w %

4. Podsumowanie i konkluzje

Raport powinien się kończyć stwierdzeniem odkryć oraz sugestiami co do kierunku przyszłych badań. W podsumowaniu mogą się znaleźć również „mocne” i „słabe” strony przedmiotu badań, np. badanej placówki, szkoły – które obszary działalności spełniają wymogi jakościowe, a które są słabsze i wymagają poprawy.

Na zakończenie kilka ogólnych wskazówek, które – mam nadzieję – ułatwią Ci Drogi Czytelniku napisanie dobrego raportu:

  1. Przedstaw maksimum informacji (bez nadmiernej, zbędnej szczegółowości), pamiętając o celu raportu. W raporcie nie ma potrzeby uwzględniania wszystkich aspektów; wybieramy tylko te najważniejsze, najistotniejsze, w celu1 wyjaśnienia czy wysondowania jakiegoś procesu czy zjawiska.
  2. Czytelnie zaprezentuj dane ilościowe w tabelach.
  3. Unikaj dublowania tych samych danych przedstawionych w różnych formach (tabela, wykres i opis).
  4. Tabele, wykresy lub rysunki włącz do tekstu w sąsiedztwie omawiającego je fragmentu.
  5. Jasno, precyzyjnie formułuj wnioski.
  6. Używaj jasnego, zwięzłego, przejrzystego stylu.
  7. Im krócej tym lepiej, co oczywiście nie oznacza by popadać w przesadę i pomijać to, co istotne. Zbyt wąskie merytorycznie sprawozdanie z badań, zawierające różne niedomówienia lub niejasności, może być równie mało przydatne, jak zbyt szczegółowe i rozwlekłe. Pisząc raport pamiętaj o tym, aby treść była dla wszystkich zrozumiała.


1 Babbie Earl, Badania Społeczne w praktyce, PWN 2005.

Dodaj komentarz