Zachowania asertywne – scenariusz zajęć warsztatowych dla uczniów III klasy gimnazjum – Bożenna Lewandowska

Bożenna Lewandowska
pedagog
Poradnia Psychologiczno-Pedagogiczna, Żyrardów
e-mail: poradnia_zyrardow@neostrada.pl

Temat: Zachowania asertywne.

Miejsce: szkoła
Prowadzący: wychowawca klasy
Czas trwania: 2 godziny lekcyjne

Cele zajęć:

  1. Przekazanie podstawowych wiadomości na temat zachowań asertywnych.
  2. Uczenie się rozpoznawania swoich zachowań.
  3. Uświadomienie mechanizmu nacisku grupowego i uczenie się mówienia „nie”.
  4. Rozwój osobisty i rozwój samoświadomości.

Cele szczegółowe

Uczeń w efekcie zajęć:

  1. Wyjaśni czym jest asertywność.
  2. Wymieni rodzaje zachowań.
  3. Rozpozna styl swoich zachowań.
  4. Potrafi odmówić asertywnie.

Zawartość tematyczna:

  1. Asertywność.
  2. Rozróżnianie zachowań asertywnych, uległych, agresywnych.
  3. Prawa człowieka.
  4. Trening asertywności.

Metody i formy zajęć:

    – mini-wykład,
    – dyskusja,
    – psychodrama,
    – praca indywidualna,
    – praca w parach, grupach, zespole klasowym.

Środki dydaktyczne: kartki i długopisy, tablica.

Przebieg zajęć

I – Wstęp (10 minut).

  1. Przywitanie się.
  2. Zawarcie kontraktu grupowego.
  3. Zapoznanie grupy z celami zajęć i organizacją pracy podczas ich realizacji.

II – Część zasadnicza (70 minut).

  1. Ćwiczenie „otwórz pięść” – (5 minut).

    Prowadzący prosi, aby uczniowie dobrali się w pary. Jedna osoba w parze zaciska pięść, a druga stara się ją przekonać, aby otworzyła rękę. Po pewnym czasie partnerzy zamieniają się rolami. Pięść należy otworzyć tylko wtedy, kiedy jest się do tego przekonanym. Nie wolno używać siły, jakiekolwiek groźby są niedozwolone.

  2. Mini-wykład na temat „Czym jest asertywność?” – (5 minut).

    Asertywność to umiejętność, dzięki której ludzie otwarcie wyrażają swoje myśli, uczucia i przekonania, nie lekceważąc uczuć i poglądów swoich rozmówców. W sytuacjach konfliktowych umiejętności asertywne pozwalają osiągnąć kompromis bez poświęcania własnej godności i rezygnacji z uznawanych wartości. Ludzie asertywni potrafią powiedzieć „nie” bez wyrzutów sumienia, złości czy lęku. Asertywność to kluczowa umiejętność, gdy trzeba oprzeć się naciskom pojedynczej osoby lub grupy np. w sprawie alkoholu, papierosów czy narkotyków. Wyróżniamy trzy podstawowe style zachowania wobec innych ludzi – styl:

    • I – zachowania uległe, gdy stawiamy interesy i prawa innych wyżej niż swoje;
    • II – zachowania agresywne, kiedy stawiamy swoje interesy i prawa wyżej od innych;
    • III – zachowania asertywne, gdy stawiamy swoje interesy i prawa na tym samym poziomie co interesy i prawa innych.

  3. Rozpoznawanie swoich zachowań – (20 minut).

    Prowadzący prosi, aby uczniowie wyobrazili sobie taką sytuację:

    Na podwórku szkolnym spotykasz dwóch kolegów, którzy palą papierosy. Wiesz, że gdy podejdą do Ciebie to Cię poczęstują. Jeżeli nie zapalisz, to będą Cię uważać za małolata i tchórza. Ale Ty nie masz ochoty na zapalenie papierosa.

    Prowadzący prosi, aby uczniowie napisali na kartkach jak zachowaliby się i co powiedzieliby w takiej sytuacji. Następnie prosi 3 – 4 ochotników o przeczytanie tego co napisali. Po każdej wypowiedzi klasyfikuje odpowiedź do kategorii zachowań uległych, agresywnych lub asertywnych. Później każdy z uczniów klasyfikuje swoją odpowiedź do odpowiedniej kategorii zachowań. Prowadzący zlicza osoby, które dały odpowiedź uległą, potem agresywną i na koniec asertywną, oraz komentuje rodzaj zachowań przeważających w całej grupie. Na koniec tego ćwiczenia ustala z uczniami odpowiedź najtrafniej oddającą zachowanie asertywne i zapisuje ją na tablicy.

  4. Uczenie się zachowań asertywnych – (15 minut).

    Prowadzący prosi, aby uczniowie dobrali się w 3 – 4 osobowe grupy i ustalili, w jakich sytuacjach mają trudności z zachowaniami asertywnymi. Następnie grupy prezentują wyniki swojej pracy.

    Prowadzący prosi, aby uczniowie wybrali jedną z sytuacji wypracowanych przed chwilą, która jest trudna dla większości uczniów. Wspólnie omawiają jak można się w takiej sytuacji zachować asertywnie. Następnie ochotnicy odgrywają tę scenkę.

  5. Obrona swoich praw w sposób asertywny – (10 minut).

    Prowadzący prosi, aby uczniowie dobrali się w pary i ustalili kto jest osobą A, a kto osobą B. Następnie czyta opis następującej sytuacji:

    • Sytuacja I – „Odmowa pożyczenia roweru”.

      Osoby: Tomek i Adam
      Opis sytuacji: Adam jest kolegą Tomka. Bardzo lubi jeździć na rowerze. Kilka razy pożyczał rower od Adama gdy jego był zepsuty. Ostatnio oddał rower z przebitą dętką. Dzisiaj po szkole znów przyszedł do Adama i po krótkiej rozmowie o szkole poprosił o ponowne pożyczenie roweru.
      Scenariusz do odegrania:
      Adam: Pożycz mi dzisiaj rower na godzinkę.
      Tomek: Nie, nie pożyczę Ci dzisiaj roweru. Ostatnio oddałeś go z przebitą dętką.

      Prowadzący prosi, aby każda para odegrała tę asertywną sytuację. Osoba A odegra pożyczającego rower, osoba B odmawiającego asertywnie.

    • Sytuacja II – „Upomnienie się o zwrot pieniędzy”.

      Osoby: Marek i Janek
      Opis sytuacji: Marek pożyczył od Janka 15 zł. Obiecał, że odda za dwa dni. Jednak od tego czasu upłynął już tydzień, a Marek nawet nie wspomina o zwrocie pieniędzy. Janek chce odzyskać pożyczone pieniądze, są mu teraz bardzo potrzebne.
      Scenariusz do odegrania:
      Janek: Tydzień temu pożyczyłeś ode mnie 15 zł. Chciałbym, abyś mi oddał jutro te pieniądze.

      Prowadzący prosi, aby tym razem osoba A ćwiczyła zachowanie asertywne i grała rolę Janka, a osoba B była Markiem i tłumaczyła się z pożyczonych pieniędzy. Na koniec następuje omówienie ćwiczenia. Uczniowie mówią, jak się czuli w trakcie asertywnej odmowy pożyczenia czegoś koledze / koleżance.

  6. Ćwiczenie odmawiania – metoda III kroków – (15 minut).

    Prowadzący omawia ww. metodę, opisując kolejno krok po kroku:

    I krok – Sprawdź, czy to co proponuje kolega jest dla Ciebie dobre. Czy to jest bezpieczne, co z tego wyniknie, jak się będziesz czuł gdy to zrobisz?…
    II krok – Jeśli pomysł jest zły, powiedz sobie w duchu: Nie, nie będę tego robić.
    III krok – Powiedz głośno „ Nie” i ewentualnie zaproponuj coś innego.

    Prowadzący prosi dwóch ochotników do odegrania następującej scenki.

    • Sytuacja – „Kolega namawia mnie na wagary”.

      Osoby: Maciek i Piotr
      Opis sytuacji: Maciek ma duże problemy z chemią. Dostał kolejną „jedynkę” z klasówki. Grozi mu na semestr ocena niedostateczna. Umówił się z panią od chemii, że dzisiaj będzie się poprawiał. Przed szkołą spotyka Piotra, który proponuje mu wspólne pójście na wagary.

      Ochotnicy odgrywają scenkę na forum klasy. Prowadzący pilnuje, aby przestrzegali metody III kroków. Następuje podsumowanie ćwiczenia.

III – Zakończenie zajęć (10 minut).

    – Podsumowanie.
    – Pytanie: Z jakimi wrażeniami wychodzą?
    – Pożegnanie.

Bibliografia

  1. Grupa bawi się i pracuje. Opracowanie M. Jachimska. Red. O. Tokarczuk. Wałbrzych: Oficyna Wydawnicza UNUS, 1994.
  2. Król-Fijewska M., Fijewski P.: Przewodnik do realizacji zajęć psychologicznych „Nasze Spotkania”. Warszawa: PARPA, IPZiT PTP, 1994.
  3. Znajdź właściwe rozwiązanie. Program edukacji antytytoniowej dla uczniów starszych klas szkoły podstawowej i gimnazjum. Praca zbiorowa. Warszawa: Instytut Matki i Dziecka, 2005.

Dodaj komentarz