Rola zajęć pozalekcyjnych w szkole – Ewa Gałązka

mgr inż. Ewa Gałązka
Publiczna Szkoła Podstawowa nr 7, Bochnia
e-mail: anna310@poczta.wp.pl

Współczesna szkoła powinna dbać przede wszystkim, zgodnie z podstawowym założeniem reformy systemu edukacji, o wszechstronny rozwój osobowości ucznia, kształtując takie cechy jak: otwartość, aktywność, kreatywność i zaangażowanie. Świetnym polem do realizacji tego zadania mogą być zajęcia pozalekcyjne, będące przedłużeniem procesu dydaktyczno-wychowawczego, a zarazem formą rozwijającą zainteresowania i uzdolnienia ucznia, a także zagospodarowującą kulturalny wypoczynek i rozrywkę. W zreformowanej szkole organizuje się zajęcia pozalekcyjne we właściwy i zgodny z potrzebami młodzieży sposób.

Niestety, szkołom bardzo często brakuje funduszy na organizację zajęć pozalekcyjnych. Niejednokrotnie są one finansowane przez rodziców uczniów lub sponsorów. Czasami niepokoi nauczycieli również baza – brakuje pomieszczeń, odpowiedniego sprzętu, środków dydaktycznych, które uatrakcyjniłyby tego typu formy. Również rzadko program zajęć obowiązujących w danej szkole pokrywa się z rzeczywistymi potrzebami młodzieży. Nie uwzględnia się bowiem zmian w świadomości i stylu bycia młodzieży. Większość szkół prowadzi zajęcia kół przedmiotowych, jednak nie zawsze uczestnictwo w nich opiera się na dobrowolności uczniów. Uczniowie zdecydowanie woleliby, aby zajęcia pozalekcyjne prowadzone były w innym miejscu niż szkoła, co podkreśla dużą niechęć do tego miejsca, w którym spędzają ponad połowę dnia. Także uczniowie dojeżdżający rzadko uczestniczą w zajęciach pozalekcyjnych z powodu ograniczeń komunikacyjnych i czasu prowadzonych w szkole zajęć.

Zajęcia pozalekcyjne spełniają następujące funkcje: kształcącą, integrującą, rekreacyjno-rozrywkową. Największym zainteresowaniem wśród uczniów cieszą się zajęcia SKS, koła informatycznego oraz zajęcia języków obcych. Optymizmem napawa fakt, iż zajęcia pozalekcyjne są przydatne – wypływają na rozwój intelektualny, pozwalają miło i pożytecznie spędzić czas oraz poznać nowych ludzi.

1. Wyjaśnienia terminologiczne, cele zajęć pozalekcyjnych.

Zajęcia pozalekcyjne, wg Tadeusza Nowackiego, Kazimiery Korabinowskiej-Nowackiej, Barbary Baraniak, to zajęcia organizowane w szkole poza lekcjami i obowiązującym programem szkolnym, których celem jest rozbudzenie i rozwijanie zainteresowań uczniów np.: gazetką szkolną, plastyką, muzyką, sportem lub jakimś przedmiotem szkolnym, a także uczestnictwo w orkiestrze, chórze, teatrzyku szkolnym itd. (Nowacki, Korabinowska-Nowacka, Baraniak, 2000, s. 304). Ich zadaniem jest wspieranie samodzielności, czynnego spędzania wolnego czasu, rozwijanie zainteresowań kulturalnych. W doborze form i treści zajęć pozalekcyjnych bierze się pod uwagę zainteresowania i życzenia uczestników. Opiekunami poszczególnych kółek, klubów, chóru itd. są w zasadzie nauczyciele, ale biorą w nich udział również opiekunowie specjaliści z poza szkoły.

Z kolei Wincenty Okoń uważa, że zajęcia pozalekcyjne to nieobowiązkowa wykonywana w czasie wolnym działalność uczniów w obrębie szkoły obejmująca zajęcia w organizacjach młodzieżowych, kołach zainteresowań, świetlicy, sali gimnastycznej lub na boisku czy w ogrodzie szkolnym (Okoń, 1996, s. 206). Zajęcia pozalekcyjne służą rozszerzaniu i pogłębianiu wiedzy, rozwijaniu zainteresowań nauką, sztuką, techniką i życiem społecznym.

2. Realizacja zajęć pozalekcyjnych we współczesnej szkole.

Organizowane w szkole zajęcia pozalekcyjne mają na celu ujawnianie zainteresowań i uzdolnień uczniów oraz propagowanie alternatywnych sposobów spędzania wolnego czasu, a w tym szczególnie:

     –   Stymulowanie postaw twórczych, swobodne wyrażanie siebie ruchem i komunikowanie się z innymi, dążenie do rozwijania własnej osobowości poprzez własną działalność w czasie zajęć.
     –   Wyzwalanie możliwości kreacyjnych, zaspokajanie potrzeby twórczej aktywności, rozwijanie zdolności recytatorskich, aktorskich i muzycznych, wdrażanie do łatwiejszego nawiązywania kontaktów międzyludzkich, odnajdywania swego miejsca w grupie.

     –   Kształtowanie postaw proekologicznych, budzenie wrażliwości na piękno przyrody.

Można w tym miejscu postawić pytanie:

  • Co zatem należy zrobić, by zajęcia pozalekcyjne cieszyły się większym zainteresowaniem młodzieży i spełniały należycie swoje funkcje dydaktyczno-wychowawcze?

Według mnie przede wszystkim należy:

     –   wyjść naprzeciw potrzebom uczniów (poznać ich oczekiwania i zainteresowania),

     –   poprawić bazę i warunki materialne prowadzonych zajęć,

     –   wykorzystać infrastrukturę środowiska lokalnego,

     –   doskonalić i kształcić kadrę prowadzącą zajęcia z zakresu metodyki organizacji zajęć pozalekcyjnych, by były one atrakcyjne dla uczniów i uwzględniały nowości.

Właściwie prowadzone zajęcia pozalekcyjne mogą często skuteczniej wpływać na młodzież niż zajęcia lekcyjne, dlatego trzeba podjąć wszelkie działania, by wzrosła ich efektywność. Głównym celem nowej koncepcji organizacji zajęć pozalekcyjnych jest wspieranie szkół w realizacji ich programów wychowawczych i profilaktycznych:

     –   Wspomaganie rodziców w opiece nad dziećmi, w szczególności wsparcie rodziców mających wydłużony czas pracy, jak też mających trudności z realizacją zadań opiekuńczych lub wychowawczych.

     –   Otoczenie w godzinach popołudniowych opieką dydaktyczno-wychowawczą jak największej liczby dzieci poprzez dostosowanie oferty zajęć pozalekcyjnych do zainteresowań uczniów.

     –   Pomoc uczniom zagrożonym niepowodzeniami szkolnymi, aby umożliwić im osiąganie sukcesów na miarę ich możliwości. Zmniejszenie skali niepowodzeń szkolnych.

     –   Umożliwienie wszechstronnego rozwoju uczniom wykazującym zainteresowania w danej dziedzinie.

     –   Przeciwdziałanie patologiom społecznym.

     –   Przeciwdziałanie korepetycjom i zajęciom płatnym odbywającym się na terenie szkół i placówek oświatowych.

Każda szkoła zobowiązana jest do opracowania szkolnego planu zajęć pozalekcyjnych. Plan ten powinien zapewniać realizację założonych celów i obejmować wszystkie zajęcia pozalekcyjne odbywające się na terenie szkoły, niezależnie od źródeł ich finansowania. Pozwoli to również na monitorowanie efektywności wydatkowanych środków. Plan musi być pozytywnie zaopiniowany przez Radę Pedagogiczną i skonsultowany z Radą Rodziców. Podczas zajęć pozalekcyjnych stosowane są metody: zajęć praktycznych, oglądowe, słowne.

W ciągu najbliższych sześciu lat do polskich szkół trafią pieniądze z Europejskiego Funduszu Społecznego (EFS) przeznaczone na realizację różnego rodzaju zajęć. Z informacji, do jakich dotarłam wynika, że środki te będą mogły być wykorzystane jedynie na finansowanie zajęć pozalekcyjnych dla uczniów szkół, a nie np. na częściowe sfinansowanie założeń programu Zero tolerancji dla przemocy w szkole lub realizację planów ministerialnych na naprawę systemu oświaty w Polsce. Chodzi o to, aby popołudniami i w soboty były otwarte sale gimnastyczne, by były środki na kółka ekologiczne, muzyczne, taneczne, dziennikarskie, teatralne itp. Zajęcia finansowane przez EFS będą mogły organizować wyłącznie szkoły, a nie inne placówki edukacyjne, jak np. ośrodki kultury czy prywatne centra oświatowe. Rozwiązanie to uniemożliwi organizowanie fikcyjnych zajęć czy szkoleń. Zgodnie z opinią MEN, zajęcia pozalekcyjne powinni prowadzić wyłącznie nauczyciele.

3. Wnioski dotyczące zajęć pozalekcyjnych.

     –   Jednym z zadań szkoły jest rozwijanie samorządnej działalności wychowanków, mające na celu przygotowanie ich do życia w społeczeństwie dorosłych. Nowoczesna szkoła powinna wdrażać uczniów do pełnienia wielu ról.

     –   Podczas zajęć pozalekcyjnych uczniowie zdobywają nowe doświadczenia, umiejętności i sprawności oraz nawyki kulturalnej, dobrej rozrywki i zabawy.

     –   Praca pozalekcyjna daje wiele okazji do dokładnego poznania i właściwego rozumienia otaczającego świata. Sytuacje dające nowe doświadczenia (np. gra terenowa, praca w zastępie harcerskim itp.) w ramach zajęć praktycznych sprzyjają kształtowaniu aktywnej postawy dziecka.

     –   Jednym z ważniejszych zadań zajęć pozalekcyjnych jest wdrażanie dzieci do zdobywania umiejętności racjonalnego i kulturalnego spędzania czasu wolnego od nauki oraz organizowania sobie wypoczynku. Dlatego w trakcie zajęć pozalekcyjnych budzi się i rozwija zainteresowania, uzdolnienia w różnych dziedzinach, np. sportu i turystyki, zajęć technicznych, artystycznych.

     –   W czasie układania planu zajęć pozalekcyjnych należy dobierać takie zadania, aby dać dziecku odpoczynek i wytchnienie po pracy w szkole. Jeżeli organizując zajęcia będziemy kierować się tymi wskazówkami to osiągniemy w ich trakcie atmosferę radości i zabawy. Jest ona niezmiernie ważnym czynnikiem wyzwalającym i zapewniającym u dzieci swobodę działania, gwarantującym pożyteczny odpoczynek.

     –   Jednym z zadań szkoły jest rozwijanie samorządnej działalności wychowanków, służące przygotowaniu ich do życia w społeczeństwie dorosłych. Nowoczesna szkoła powinna wdrażać uczniów do pełnienia wielu ról.

Bibliografia

  1. Ablewicz P.: Czas wolny dzieci i młodzieży. „Wszystko dla Szkoły”, 2004, nr 12.
  2. Fedorowicz I.: Ognisko pracy pozaszkolnej. „Życie Szkoły”, 2004, nr 3, s. 26-27.
  3. Głomski Z.: Program profilaktyczno-wychowawczy „Czas wolny inaczej”. „Problemy Opiekuńczo-Wychowawcze”, 2001, nr 6, s. 20-21.
  4. Koczniewska-Zagórska L., Nowacki T., Wiatrowski Z.: Słownik pedagogiki pracy. Wrocław – Warszawa – Kraków – Gdańsk – Łódź: Zakład Narodowy im. Ossolińskich Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, 1986.
  5. Kowalczyk D.: Szkoła wobec doświadczeń pozaszkolnych uczniów w dobie elektronicznych środków przekazu. Opole: Oficyna Wydawnicza, 1999.
  6. Nowacki T., Korabinowska-Nowacka K., Baraniak B.: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: Wydawnictwo WSP Towarzystwo Wiedzy Powszechnej, 2000.
  7. Okoń W.: Nowy słownik pedagogiczny. Warszawa: ,,Żak”, 1996.
  8. Panek A.: Zajęcia pozalekcyjne w reformowanej szkole. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe AP, 2004.
  9. Źródła internetowe:
     –   www.men.gov.pl/oswiata/akty

     –   www.profesor.pl/artykuly

     –   www.literka.pl

     –   www.google.pl

     –   www.sciaga.pl

     –   www.edusek.pl

Dodaj komentarz