Czym się kierować podczas wyboru programu nauczania dla zawodu

Rok 2009 był przełomowy. Szkoły i placówki edukacyjne uzyskały autonomię w zakresie wyboru i dopuszczania programów nauczania. Zostało to uregulowane w art. 22a ustawy o systemie oświaty:

„2. Nauczyciel przedstawia dyrektorowi szkoły program wychowania przedszkolnego lub program nauczania. Dyrektor szkoły, po zasięgnięciu opinii rady pedagogicznej, dopuszcza do użytku w danej szkole zaproponowany przez nauczyciela program wychowania przedszkolnego lub program nauczania.

2b. Dopuszczone do użytku w danej szkole programy wychowania przedszkolnego lub programy nauczania stanowią odpowiednio zestaw programów wychowania przedszkolnego lub szkolny zestaw programów nauczania. Dyrektor szkoły jest odpowiedzialny za uwzględnienie w zestawie programów wychowania przedszkolnego i szkolnym zestawie programów nauczania całości odpowiednio podstawy programowej wychowania przedszkolnego i podstawy programowej kształcenia ogólnego ustalonej dla danego etapu edukacyjnego, a w przypadku szkoły prowadzącej kształcenie zawodowe – także całości podstawy programowej kształcenia w zawodach, w których kształci szkoła.”

W związku z powyższym zapisem w USO Minister Edukacji Narodowej swym rozporządzeniem[2], zmienił obowiązujące zasady i przekazał swe dotychczasowe uprawnienia w dopuszczaniu programów nauczania do użytku szkolnego dyrektorowi szkoły. Dyrektor uzyskał nie tylko prawo, ale i obowiązek dopuszczania do użytku w szkole programów nauczania, nauczyciele zaś możliwość wyboru (proponowania) programu nauczania.

Od 2012 r. zagadnienia te reguluje nowe rozporządzenie[3] MEN w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników, które jest dostosowane do wprowadzanych od 2012 roku zmian szczególnie w kształceniu zawodowym i ustawicznym.

 

Obecnie nauczyciel może samodzielnie konstruować lub zmodyfikować istniejący program nauczania. Może też wybierać spośród już istniejących: przykładowych, zmodyfikowanych, autorskich oraz powstałych w wyniku wdrażania innowacji pedagogicznej.

 

 

Opracowanie własne

Rysunek 1. Podział programów ze względu na ich źródło pochodzenia

Powstaje pytanie „Który z nich wybrać? Każde z przyjętych rozwiązań ma wady i zalety. Jest to uzależnione od wielu czynników i uwarunkowań tak wewnętrznych, jak i zewnętrznych. Należy je każdorazowo rozważyć tak, by wybrany program był dostosowany do szkoły, w której będzie stosowany a zarazem będzie przyjazny uczniom i doprowadzi ich do osiągnięcia celu jakim jest przygotowania do wejścia na rynek pracy.

 

Wybór programu nauczania dla zawodu

Możliwość wyboru, modyfikacji istniejącego lub konstruowania nowego programu nauczania przez nauczyciela zwiększa jego wpływ na przebieg procesu kształcenia i osiągane efekty kształcenia. Daje to nauczycielowi możliwości samodzielnego kształtowania procesu kształcenia. Zwiększa się jednocześnie jego odpowiedzialność za efekt kształcenia: realizację podstaw programowych, przygotowanie do egzaminów zewnętrznych, a w konsekwencji przygotowanie ucznia/słuchacza do dalszego kształcenia i wejścia na rynek pracy. Ważne, by na wstępie określić kryteria jakościowe programu, według których będziemy postępować.

Wybór programu nauczania dla zawodu jest procesem, który może być corocznie powtarzalny dla każdego nowego okresu kształcenia. Takie podejście daje możliwość ewaluacji dotychczasowego programu nauczania oraz dostosowania go do zmian zachodzących w szkole oraz potrzeb i predyspozycji uczniów. Ułatwia to prawidłową realizację podstawy programowej, dla której jest skonstruowany.

Pomocą w realizacji procesu wyboru może być zamieszczona poniżej przekładowa uproszczona procedura wyboru programu nauczania przez nauczyciela. Poprzedza on procedurę dopuszczania programu nauczania do użytku szkolnego przeprowadzaną przez dyrektora szkoły.

 

Rysunek 2. Uproszczony algorytm wyboru programu nauczania do użytku w danej szkole

 

Kryteria (wymagania) decydujące o wyborze programu nauczania

Czym się kierować podczas wyboru programu nauczania dla zawodu?

Przed przystąpieniem do wyboru programu nauczania należy bardzo rozważnie ustalić kryteria (oraz ich wagę) oraz ich znaczenie w szkole/placówce, dla której ma być wykorzystywany.

Kryteria, które powinny być pomocne przy wyborze programu.

  1. Zgodność programu nauczania ze szkolnym planem nauczania.
  2. Prawa autorskie
  • czy wybierając program nauczania nie naruszamy praw autorskich osób trzecich,
  • czy przysługują nam prawa autorskie.
    3. Struktura programu:
  • modułowy,
  • przedmiotowy,
  • blokowy,
  • o innej strukturze.

Rysunek 3. Podział programów nauczania wg zastosowanej struktury

4. Rodzaj programu ze względu na kolejność realizacji

  • Liniowy: każda następna część materiału jest dalszym ciągiem poprzedniej, dlatego uczeń danych treści uczy się tylko raz,
  • Spiralny: do tych samych treści wraca się na coraz wyższych poziomach rozszerzając ich zakres,
  • Koncentryczny: te same cykle materiału wracają 2 razy (lub więcej) w odstępach paruletnich, co umożliwia uczniom coraz głębsze ich poznanie.

Rysunek 4. Rodzaje  programów nauczania według kolejność realizacji treści i ewentualnych powtórzeń

5. Możliwość przystępowania do egzaminów potwierdzających kwalifikacje w zawodzie w trakcie trwania nauki.

6. Objęcie całości podstawy programowej kształcenia zawodach.

7. W programie nauczania dla zawodu:

  • występuje spójność treści edukacyjnych z celami kształcenia i wychowania,
  • jest zgodny z aktualnym stanem nauki i technologii,
  • daje możliwość przygotowania uczniów do potwierdzenia zdobytych kwalifikacji w zawodzie.
    8. Dostęp do obudowy dydaktycznej:
  • e-podręczniki
  • podręczniki,
  • pakiety edukacyjne,
  • pakiety multimedialne,
  • programy komputerowe,
  • inna literatura zawodowa.
    9. Możliwości szkoły:
  • posiadana (możliwość pozyskania) kadra nauczycieli i specjalistów oraz jej kwalifikacje,
  • posiadana baza techniczna i dydaktyczna oraz możliwości jej rozbudowy przebudowy,
  • dostępność do zewnętrznej bazy u pracodawców w instytutach naukowych i uczelniach,
  • sojusznicy.

10.  Możliwość dostosowania (modyfikacji) programu nauczania w zakresie pozwalającym na jego wykorzystanie podczas prowadzenia kwalifikacyjnych kursów zawodowych (opcjonalnie gdy szkoła/placówka prowadzi KKZ), kształcenia na turnusach (kursach) dla oddziałów wielozawodowych

11.  Inne wynikające ze specyfiki szkoły/placówki.

Należy zauważyć, że przytoczony powyżej przykładowy katalog kryteriów do wyboru programu nauczania jest otwarty i powinien być dostosowany do warunków konkretnej szkoły lub placówki.

Oczywiste jest, że wybrany program nauczania musi spełniać wszystkie warunki formalne wynikające z zapisów rozporządzenia MEN z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników[4], oraz określone w rozporządzeniu w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach[5].

Do procesu wyboru można ustalić i wykorzystać kolejne kryteria decydujące przy wyborze programu nauczania dla zawodu. Mogą być one wykorzystane jako lista kontrolna w procesie wyboru programu nauczania.

 

Tabela 1. Przykładowe kryteria wyboru programu nauczania – lista kontrolna

Kryteria wyboru programu nauczania

Informacja o spełnieniu wymagań

Nie naruszamy praw autorskich do programu.

 

Program umożliwia realizację PP kształcenia w zawodach.

 

Program nauczania jest zgodny z rozporządzeniem w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2012 r. poz. 184).

 

Program nauczania jest zgodny ze szkolnym planem nauczania.

 

Liczba godzin jest zgodna z zasadami podanymi w rozporządzeniu o ramowych planach nauczania.

 

Cele programu nauczania zostały dobrane prawidłowo.

 

Materiał nauczania jest zgodny z obecnym stanem wiedzy/technologii.

 

Nazwy przedmiotów/modułów są adekwatne do treści.

 

Przedmioty/moduły są prawidłowo wydzielone.

 

Przedmioty/moduły mają logiczny podział na jednostki modułowe/działy.

 

Proponowany podział na przedmioty/moduły jest odpowiedni w naszych warunkach.

 

Liczb godzin (czas) przeznaczony na zajęcia praktyczne spełnia warunki formalne i  jest wystarczający na prawidłową realizację podstawy programowej kształcenia w zawodach w warunkach NASZEJ szkoły.

 

Proponowane środki dydaktyczne są odpowiednio dobrane do naszych warunków.

 

Zaproponowane metody sprawdzania i oceniania osiągnięć edukacyjnych ucznia można przenieść na grunt uwarunkowań naszej szkoły.

 

Uwagi o realizacji w pełni określają warunki w naszej szkole.

 

Wykaz literatury jest aktualny i dla nas odpowiedni.

 

Program nauczania zawiera wszystkie konieczne elementy.

 

Pomiędzy przedmiotami/modułami zachodzi korelacja.

 

Program uwzględnia korelacje z przedmiotami z podstawy programowej kształcenia ogólnego.

 

Program zawiera sposoby osiągania celów kształcenia i wychowania, uwzględnia możliwości indywidualizacji pracy w zależności od potrzeb i możliwości uczniów.

 

Inne wynikające z potrzeb szkoły/placówki.

 

Arkusz oceny programu

 

 

 

Nie jest to pełen zestaw kryteriów wyboru programów nauczania dla zawodu. Powinien on być elastycznie modyfikowany o elementy, które pozwolą dokonać jak najbardziej trafny wybór programu dostosowanego do potrzeb uczniów i możliwości danej szkoły.

 

W ramach realizowanego w KOWEZiU projektu „Doskonalenie podstaw programowych kluczem do modernizacji kształcenia zawodowego” zostały opracowane przykładowe programy nauczania dla zawodu. Przykładowe programy nauczania dla zawodu dostępne są na stronie głównej KOWEZiU w zakładce „Przykładowe programy nauczania 2012” pod adresem:

http://www.koweziu.edu.pl/index.php?id=programy_nauczania

 

Wydaje się, że zanim zaczniemy konstruować własne programy nauczania, dobrym rozwiązaniem byłoby skorzystanie z przykładowych programów i modyfikacji dostosowującej je do potrzeb szkoły, jeśli będzie taka potrzeba.

 

Bogdan Kruszakin

nauczyciel konsultant

Wydział Doskonalenia Zawodowego Nauczycieli

e-mail: b.kruszakin@koweziu.edu.pl

 


[1] Rozporządzenie MENiS z dnia 9 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków prowadzenia działalności innowacyjnej i eksperymentalnej przez publiczne szkoły i placówki. (Dz. U. z 2002 r. Nr 56, poz. 506)

[2] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 8 czerwca 2009 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników. (Dz. U. z dnia 10 czerwca 2009 r. Nr 89, poz. 730)

[3] Rozporządzenie MEN z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. z 2012 r poz. 184)

[4] Rozporządzenie MEN z dnia 21 czerwca 2012 r. w sprawie dopuszczania do użytku w szkole programów wychowania przedszkolnego i programów nauczania oraz dopuszczania do użytku szkolnego podręczników (Dz. U. 2012 r. poz. 752)

[5] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 7 lutego 2012 r. w sprawie podstawy programowej kształcenia w zawodach (Dz. U. z 2012 r poz. 184)

Dodaj komentarz