Modyfikacja programu nauczania dla zawodu w siedmiu krokach

 

Wartości wniesione w przykładowych programach nauczania to wstępne określenie nazw przedmiotów w danym zawodzie, przypisanie im efektów kształcenia opisanych w podstawie programowej oraz wstępne uszczegółowienie tych efektów. Po opublikowaniu przykładowych programów nauczania powinien rozpocząć się proces ich modyfikacji w celu dostosowania do potrzeb i warunków szkoły oraz oczekiwań pracodawców. Działania takie najczęściej nie są podejmowane przez środowiska szkolne. Dlaczego? To wymaga szerszego badania i nie jest tematem tego artykułu. W artykule została przedstawiona propozycja sposobu modyfikacji przykładowego programu nauczania dla konkretnego przedmiotu szkolnego.

Krok pierwszy – wyodrębnienie przedmiotów nauczania

Z przykładowego programu nauczania dla zawodu należy wyodrębnić wszystkie fragmenty dotyczące określonego przedmiotu nauczania i utworzyć z nich jeden dokument. Dokument taki zawierać powinien:

  • nazwę przedmiotu;
  • efekty kształcenia przypisane do danego przedmiotu;
  • uszczegółowione efekty kształcenia.

Treści w przykładowym programie umieszczone zostały w tabelach – należy więc skopiować odpowiednie fragmenty tych tabel i wkleić do nowego dokumentu. Takie postępowanie ułatwi nam późniejsze analizowanie treści programu dla określonego przedmiotu szkolnego.

Krok drugi – usuniecie materiału nauczania

Należy usunąć z naszego dokumentu materiał nauczania zaproponowany przez autorów programu przykładowego. Wiele zapisów dotyczących materiału nauczania w przykładowym programie nauczania jest niespójnych z efektami, które należy osiągnąć w trakcie procesu dydaktycznego. Łatwiej będzie tworzyć materiał nauczania dla określonego przedmiotu od podstaw niż modyfikować istniejące zapisy, które wynikają z tradycji szkół związanych z autorami programu przykładowego. Materiał nauczania powinien zapewnić osiągnięcie efektów kształcenia.

Krok trzeci – zredagowanie ogólnych celów nauczania przedmiotu

Biorąc pod uwagę przypisane efekty kształcenia ustalamy cele kształcenia dla tego przedmiotu. Cele powinny zostać tak zredagowane, aby wynikały z efektów, które mają zostać osiągnięte w trakcie nauki oraz aby wskazywały na konieczność realizacji danego przedmiotu. Opisanie celów nauczania dla poszczególnych przedmiotów nie wynika z rozporządzenia, ale warto mieć sprecyzowany cel realizacji danego przedmiotu. Chodzi o to, aby kształtować umiejętności, które są niezbędne w danym zawodzie.

Oto przykład takiego zapisu dla zawodu technik elektryk: W trakcie realizacji przedmiotu „obróbka ręczna metali i tworzyw sztucznych” uczeń nabywa umiejętność posługiwania się podstawowymi narzędziami do obróbki ręcznej metali i tworzyw sztucznych oraz umiejętność obrabiania takich materiałów. Umiejętności te są niezbędne w pracy elektryka. Potrzeba utworzenia takiego przedmiotu wynika z efektów kształcenia opisanych w podstawie programowej.

Można tutaj wskazać na konkretne umiejętność opisane w podstawie programowej.

Krok czwarty – oczyszczenie programu z nieadekwatnych efektów kształcenia

Należy z przykładowego programu nauczania wykreślić efekty kształcenia, które nie są dostosowane do określonych celów. Te wykreślone efekty kształcenia należy przypisać do innego przedmiotu lub działu przedmiotu, ponieważ w trakcie nauki zawodu muszą zostać osiągnięte wszystkie efekty kształcenia opisane w podstawie programowej. Może okazać się, że w celu zgrabnego opisania przedmiotu szkolnego część wykreślonych efektów kształcenia nie pasuje do żadnego z przedmiotów opisanych w programie przykładowym, ale dają się opisać jako osobny przedmiot lub dział przedmiotu. W takim przypadku należy utworzyć nowy przedmiot nauczania przypisując mu określoną ilość godzin dydaktycznych.

Krok piąty – uszczegółowienie efektów kształcenia

Należy dokładnie przeanalizować efekty przypisane do opracowywanego przedmiotu, którego program modyfikujemy oraz ich uszczegółowione opisy. Uszczegółowione efekty kształcenia możemy modyfikować, ponieważ nie są elementem podstawy programowej. Powinny one pozwolić na osiągnięcie efektów opisanych w podstawie programowej.

Umiejętne uszczegółowienie efektów kształcenia to jeden z trudniejszych etapów modyfikacji programu nauczania. Uszczegółowione efekty kształcenia powinny opisywać umiejętności, które potwierdzają ich osiągnięcie. Nie należy ograniczać się tylko do wyszukiwania synonimów czasowników operacyjnych. Dla przykładu przedstawiam efekty z podstawy programowej kształcenia w zawodzie technik elektryk (i elektryk):

E.7.1.15) Uczeń: wykonuje pomiary parametrów maszyn i urządzeń elektrycznych.

Jednym z parametrów maszyny elektrycznej jest rezystancja izolacji.

Co powinien uczeń zrobić, aby udowodnić, że ten efekt został osiągnięty?

  • dobiera miernik do pomiaru rezystancji izolacji;
  • posługuje się miernikiem do pomiaru rezystancji izolacji;
  • łączy układ pomiarowy;
  • dokonuje pomiaru rezystancji izolacji;
  • sporządza protokół wyników z pomiaru;
  • przestrzega zasad bezpieczeństwa i higieny pracy, ochrony przeciwpożarowej oraz ochrony środowiska,
  • określa zgodność wartości zmierzonego parametru z wartością wymaganą.

Krok szósty – opracowanie materiału nauczania

Należy opracować materiał nauczania pozwalający na osiągnięcie przypisanych do programu przedmiotu celów i uszczegółowionych efektów kształcenia.

Materiał nauczania powinien zostać zaplanowany na cały cykl kształcenia. Na pierwszych zajęciach nauczyciel ustala zakres wiedzy i umiejętności praktycznych uczniów Stopniowo wprowadza podstawowe słownictwo zawodowe oraz umożliwia uczniom nabywanie i doskonalenie umiejętności zawodowych. Stosuje różnorodne ćwiczenia praktyczne i eksponuje indywidualne osiągnięcia ucznia. Dzięki temu uczeń może świadomie uczestniczyć w procesie dydaktycznym.

Krok siódmy – utworzenie zmodyfikowanego programu nauczania dla zawodu

Programy nauczania opracowane dla wszystkich przedmiotów/działów realizowanych w szkole należy scalić w jeden dokument i przedstawić dyrektorowi szkoły w celu uzyskania dopuszczenia programu nauczania do użytku w szkole.

Każdy z programów nauczania poszczególnych przedmiotów można zgłaszać dyrektorowi oddzielnie do dopuszczenia do użytku szkolnego. W takim przypadku należy udowodnić, że zgłaszany program umożliwia osiągnięcie wszystkich celów przypisanych do przedmiotu w programie przykładowym albo wskazać przedmiot, w którym efekty wykreślone z programu nauczania przykładowego przedmiotu będą realizowane.

Posiadając w szkolnym zestawie programów nauczania takie zmodyfikowane programy dla poszczególnych przedmiotów, nauczyciel konkretnego przedmiotu będzie miał ułatwioną drogę do jego dalszej modyfikacji. W wyniku przeprowadzonej ewaluacji programu nauczania nauczyciel powinien skupić się na udoskonalaniu zapisów dotyczących materiału nauczania oraz uszczegółowionych celów kształcenia.

 Janusz Przybył
nauczyciel praktycznej nauki zawodu
w CKP w Radomsku

Dodaj komentarz