Monitorowanie i doskonalenie procesu wdrażania podstaw programowych kształcenia w zawodach

 

Zapisy w załączniku rozporządzenia, podkreślające rolę monitorowania na różnych etapach kształcenia, dotyczą m.in. monitorowania procesów wspomagania rozwoju i edukacji dzieci, osiągnięć uczniów, podejmowanych działań wychowawczych. Wnioski z monitorowania są wspólnie analizowane i wykorzystywane w planowaniu, organizowaniu i realizowaniu działań placówki. Analiza służy określonemu celowi – modyfikacji w razie potrzeby danego elementu monitorowania, czyli np. koncepcji pracy czy poszczególnych działań prowadzonych przez szkołę lub placówkę z uwzględnieniem oczekiwań osób, instytucji i organizacji korzystających z oferty placówki. Efektem monitorowania realizacji podstawy programowej i analizy jego wyników ma być głównie poprawa, wzrost efektów uczenia się i osiągania różnorodnych sukcesów edukacyjnych uczniów[2].

Mimo precyzyjnych oczekiwań ustawodawcy wobec monitorowania, dyrektorzy szkół i placówek zadają sobie pytania: Czym jest monitorowanie? W jaki sposób realizować je w praktyce? Jak odnieść do – znanych i prowadzonych dłużej, bardziej „oswojonych” i „zakorzenionych” – kontroli i ewaluacji?

Celem kontroli jest sprawdzenie przestrzegania przepisów prawa w zakresie działalności wychowawczej i dydaktycznej szkoły lub placówki. Jej incydentalny charakter niekiedy warunkuje niemożność prześledzenia dłuższego procesu będącego efektem zaniedbania czy nieprawidłowości. Skutkiem przeprowadzonej kontroli jest przekazanie raportu ze wskazanymi wnioskami i zaleceniami do właściwego organu prowadzącego szkołę lub/i zlecającego kontrolę.

Kontrola i monitoring przestrzegają wypracowania założonych produktów, zgodności z aktami prawnymi. Monitorowanie to proces ciągły – systematyczne zbieranie i analizowanie ilościowych i jakościowych informacji na temat wdrażanego całościowo przedsięwzięcia[3]; realizowany przy okazji wprowadzenia nowych przepisów, służący sprawdzeniu sposobu wdrażania nowych zaleceń. W przeciwieństwie do kontroli nie ma charakteru karzącego, a wspierający, wskazujący co poprawić, zmienić oraz nie ukazuje nieprawidłowości, a elementy do zmiany, powtórnej analizy i obszary do skorygowania, wrażliwe punkty czy dobre praktyki. Ma usprawnić działanie szkoły lub placówki w warunkach zmiany, do której trudno się przyzwyczaić i czasem trudnej do wprowadzenia. W trakcie monitorowania można wychwycić słabe punkty i wprowadzić modyfikacje przekładające się na lepsze wyniki ewentualnej kontroli w określonych obszarach. Pomaga ono w ewaluacji prowadzonej w placówce, mającej na celu zbadanie długotrwałych bądź długoterminowych rezultatów podjętych działań.

Wprowadzenie nowej podstawy programowej wywołuje dużą zmianę; stwarza nową jakość; wpływa na efekty uczenia się uczniów oraz zmianę oczekiwań osób, organizacji i instytucji korzystających z oferty szkoły/placówki; wymaga monitorowania.

Monitoring wewnętrzny ma zasięg mikro – powinien być prowadzony przez dyrektora szkoły i nauczycieli w ramach refleksji nad podejmowanymi działaniami, wynikającymi z wdrażania nowej podstawy programowej w różnych jej aspektach realizowanych w szkole/placówce. Monitoring zewnętrzny na poziomie mezo dostarcza informacji o realizacji podstawy programowej w szkołach., np. kuratorzy oświaty uzyskują dane ze swojego regionu; na poziomie makro dotyczy zbiorczej analizy wyników z monitorowania – jej wyniki są ważnymi wskaźnikami dla instytucji centralnych niosącymi informacje o realizacji podstawy programowej w szkołach, jak i o obszarach wymagających uszczegółowienia lub wprowadzenia działań naprawczych. Przykładem monitoringu zewnętrznego jest monitorowanie przez KOWEZiU wdrażania podstawy programowej kształcenia w zawodach, którego wyniki ujęto w raporcie[4] bardzo przydatnym dla dyrektorów szkół i placówek do realizacji przez nich monitorowania w skali mikro, na wewnętrzne potrzeby szkoły. Raport pozwala im prześledzić i wychwycić poszczególne elementy wdrażania podstawy programowej, które warto wziąć pod lupę w procesie monitorowania. Tym samym pomaga w realizacji monitorowania na poziomie wewnętrznym i daje szansę na poprawę jakości funkcjonowania szkoły/placówki w każdym aspekcie.

dr Tomasz Sobierajski
Zakład Ewaluacji i Badań nad Edukacją
mail: tomasz.sobierajski@uw.edu.pl

[1] Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 maja 2013 r. zmieniające rozporządzenie w sprawie nadzoru pedagogicznego. Dz.U., poz. 560.

[2] Ibid., s. 6, 9, 15, 19.

[3] M. Bartosiewicz-Niziołek i in., Zaproszenie do ewaluacji. Zaproszenie do rozwoju. Poradnik dla dyrektorów szkół i placówek kształcących w zawodach, KOWEZiU, Warszawa 2014, s. 19.

[4] T. Sobierajski, Raport końcowy z przeprowadzonego w 2013 roku monitorowania procesu wdrażania podstawy programowej kształcenia w zawodach, KOWEZiU, Warszawa 2013.

Dodaj komentarz