Nowe ryzykowne zachowania młodzieży

Autor książki – profesor na Wydziale Studiów Edukacyjnych (Pracownia Specjalnych Potrzeb Edukacyjnych) Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu, pedagog i specjalista w zakresie cyberbullyingu – porusza ważny, w obszarze pedagogiki i zdrowia publicznego, problem agresji elektronicznej. Problem aktualny i bliski każdemu użytkownikowi nowych mediów. Nie tylko omawia zagadnienia merytoryczne, ale również dzieli się swoimi doświadczeniami badawczymi wynikającymi m.in. z prac w Międzynarodowym Komitecie zarządzającym akcją COST (European Cooperation in the field of Scientific and Technical Research) Action IS0801, dotyczącą problemu odpowiedzialnego korzystania z nowoczesnych technologii komunikacyjnych przez dzieci i młodzież, ze szczególnym uwzględnieniem cyberprzemocy i strategii jej przeciwdziałania.

Publikacja składa się ze Wstępu oraz następujących rozdziałów i podrozdziałów:

  1. Charakterystyka świata nowych mediów

1.1. Czym są nowe media?

1.2. Cechy nowych mediów

  1. Komunikacja zapośredniczona przez komputer

2.1. Komunikacja tekstowa

2.2. Komunikacja wizualna i dźwiękowa

2.3. Generalne charakterystyki komunikacji zapośredniczonej przez komputer

  1. Nowe media jako środowisko socjalizacyjne, czyli człowiek w komunikacji zapośredniczonej

3.1. Mechanizmy funkcjonowania człowieka w kontekście komunikacji zapośredniczonej

3.2. Instrumenty mediów społecznych

  1. Młodzi ludzie jako pokolenie cyfrowych tubylców

4.1. Wykorzystanie nowych mediów

4.2. Nierówności społeczne w korzystaniu z nowych technologii komunikacyjnych

  1. Wpływ nowych mediów na dzieci i młodzież

5.1. Korzyści związane ze stosowaniem nowych mediów przez dzieci i młodzież

5.2. Zagrożenia dla dzieci i młodzieży związane z korzystaniem z nowych mediów

5.3. Uzależnienie od internetu i telefonów komórkowych

  1. Normatywność w internecie

6.1. Normy grupowe w internecie

6.2. Normy dotyczące wykorzystania technologii informacyjno-komunikacyjnych w szkole i rodzinie

  1. Bullying jako specyficzny rodzaj przemocy rówieśniczej

7.1. Typologie agresji

7.2. Bullying (tradycyjny mobbing)

7.3. Cyberbullying

  1. Teoria ABACUS w wyjaśnianiu cyberbullyingu

8.1. Konsekwencje bullyingu i cyberbullyingu

8.2. Sprawcy bullyingu i cyberbullyingu

8.3. Ofiary bullyingu i cyberbullyingu

8.4. Sprawco-ofiary bullyingu i cyberbullyingu

8.5. Bullying a cyberbullying – współwystępowanie zjawisk

  1. Nie tylko cyberbullying – w kierunku innych typów agresji elektronicznej

9.1. Agresja elektroniczna wobec pokrzywdzonych

9.2. Agresja elektroniczna wobec celebrytów

9.3. Elektroniczna agresja uprzedzeniowa (bias bullying)

9.4. Agresja elektroniczna wobec nieznajomych (impulsywna)

  1. Metodologia badań

10.1. Badanie „Cyberbullying 2010”

10.2. Badanie „Nauczyciele 2009”

10.3. Badanie „Studenci 2009”

  1. Cyberbullying i agresja elektroniczna jako ryzykowne zachowania młodzieży – badania własne

11.1. Zaangażowanie młodych ludzi w nowe media i komunikację zapośredniczoną

11.2. Spostrzeganie zagrożeń związanych z użytkowaniem nowych mediów (w tym agresji elektronicznej) przez uczniów i nauczycieli

11.3. Sposoby realizacji agresji elektronicznej i cyberbullyingu oraz rozpowszechnienie tych zjawisk

11.4. Rozpowszechnienie cyberbullyingu i bullyingu wśród gimnazjalistów

11.5. Poza agresję rówieśniczą – inne typy agresji elektronicznej

11.6. Nowe jakościowo cechy cyberbullyingu

11.7. Agresja rówieśnicza online i offline jako jedność

11.8. Charakterystyka motywacji i atrybucji działań sprawców agresji elektronicznej

11.9. Konsekwencje doświadczania agresji elektronicznej i cyberbullyingu

11.10. Reagowanie pracowników szkoły i rodziców na sytuacje związane z agresją elektroniczną

11.11. Uwarunkowania agresji elektronicznej i cyberbullyingu

11.11.1. Szerszy kontekst wykorzystania nowych mediów a agresja elektroniczna i cyberbullying

11.11.2. Środowisko rodzinne a agresja elektroniczna i cyberbullying

11.11.3. Środowisko szkolne a agresja elektroniczna i cyberbullying

11.11.4. Środowisko rówieśnicze a agresja elektroniczna i cyberbullying

11.11.5. Normatywność w środowisku szkolnym i rodzinnym a agresja elektroniczna i cyberbullying

  1. Wnioski z przeprowadzonych badań w kontekście działań pedagogicznych mających na celu profilaktykę i interwencję w zakresie agresji elektronicznej

Na końcu książki znajduje się bogata Bibliografia, odsyłająca do innych publikacji poruszających pokrewną tematykę, oraz Aneks z trzema następującymi załącznikami: Załącznik I. Kwestionariusz zastosowany w badaniu „Cyberbullying 2010”, Załącznik II. Kwestionariusz zastosowany w badaniu „Nauczyciele 2009”, Załącznik III. Właściwości psychometryczne skal zastosowanych w etapie ilościowym badania „Cyberbullying 2010”.

W zasadzie książkę można podzielić na dwie części, tj. teoretyczną i praktyczną. Autor na początku przedstawia wiele ogólnych informacji na temat nowych mediów, które stanowią zarówno środowisko występowania agresji elektronicznej, jak i jej narzędzie. Odwołując się do publikacji innych autorów, charakteryzuje kolejno: nowe media i ich cechy (cyfrowość, łatwość modyfikacji materiału, interaktywność); sieć internetu i jego narzędzia (blogi, wirtualne światy społeczne, portale społecznościowe, komunikatory internetowe…); komunikację tekstową oraz wizualną i dźwiękową zapośredniczoną przez technologie. Zwraca uwagę na przejmowanie ról tradycyjnych środowisk socjalizacyjnych (np. szkoły) przez nowe media, ponieważ uczą podstaw interakcji społecznych, przekazują społeczne normy postępowania, budują świat wartości i kształtują osobowość. Młodzi ludzie z pokolenia cyfrowych tubylców codziennie korzystają z komputera, Internetu czy telefonu komórkowego. Przynosi to, obok korzyści (np. rewolucja w uczeniu się), zagrożenia – najnowsze technologie wpływają na psychikę i relacje społeczne. Autor wielokrotnie nawiązuje do środowiska szkolnego, gdyż zmiany związane z użytkowaniem nowych mediów są szczególnie widoczne u młodych ludzi, a problem cyberprzemocy jest w nim częsty. Właściwości komunikacji zapośredniczonej – redukcja informacji przekazanych za pomocą kanału niewerbalnego, anonimowość, sieciowa publiczność, synchroniczność i asynchroniczność – jednym utrudniają komunikację, innym ją ułatwiają. Podobnie, jak mechanizmy związane z funkcjonowaniem psychologicznym i społecznym człowieka w kontekście komunikacji zapośredniczonej – otwartość, rozhamowanie, „zawsze podłączeni”, społeczności i grupy online. Społeczność w internecie (online) jest tylko częściowo odmienna od społeczności poza nim (offline). Dokładnie opisane są następstwa zachowań jednostki i pełnionych przez nią funkcji wobec grupy, a także wpływ cech charakterologicznych jednostki na konsekwencje jej funkcjonowania w sieci. Znamienne jest przenikanie się przestrzeni określanych tradycyjnie jako „realna” i „wirtualna” np. przenikania nabytych w sieci zwyczajów do codziennych kontaktów bezpośrednich. Nowe media sprzyjają zjawisku immersji, czyli procesowi zanurzania lub pochłaniania osoby przez rzeczywistość elektroniczną. Młodzi ludzie czasem nie potrafią rozróżnić, co jest realne – prawdziwe i wirtualne – nie do końca prawdziwe.

W książce problem cyberbullyingu ukazany jest na podstawie występowania bullyyingu, tj. szkolnej przemocy (fizycznej, werbalnej, relacyjnej); zawiera charakterystykę roli sprawcy i ofiary bullyyingu i cyberbullyingu, typologię tych zjawisk i ich współwystępowania. Do zagrożeń związanych z korzystaniem z internetu zalicza się m.in.: włamania komputerowe, szerzenie szkodliwych ideologii, handel pracami dyplomowymi, łamanie praw autorskich, oszustwa itd. Jednym z rodzajów cyberbullyingu jest kradzież tożsamości (podszywanie się pod inną osobę), która jest możliwa po uzyskaniu hasła użytkownika do profilu, komunikatora czy poczty elektronicznej. Autor nawiązał do własnej teorii ABACUS, opartej na modelu liczydła, dotyczącej agresji elektronicznej. Wynika z niej, że takie właściwości jak permanentna wiktymizacja, anonimowość, niejawność komunikacji online, niewidzialna publiczność czy efekt kabiny pilota są obecne tylko w niektórych przypadkach agresji elektronicznej. W związku z tym wszystkie charakterystyki dotyczące agresji elektronicznej pojawiają się również w przypadku aktów agresji tradycyjnej. Przedstawione w książce profile ofiar/cyberofiar, sprawców/cybersprawców, sprawco-ofiar bullyingu i cyberbullyingu oraz uwarunkowania i konsekwencje bullyingu i cyberbullyingu nie wyczerpują złożoności agresji w globalnej sieci. Do innych typów agresji elektronicznej zalicza się agresję przypadkową oraz agresję wobec: pokrzywdzonych, celebrytów, grup / idei.

Podsumowując treści merytoryczne, autor koncentruje się na celu, metodologii, analizach i interpretacjach wyników trzech własnych badań: „Cyberbullying 2010”, „Nauczyciele 2009”, „Studenci 2009” (część praktyczna książki). Uzyskane wyniki pozwoliły wstępnie określić pedagogiczne profilaktyczne i interwencyjne działania (m.in. planowanie i wdrażanie programów edukacyjnych, polityki społecznej i strategii zdrowotnych), jakie warto podejmować w kontekście agresji elektronicznej.

Książka zawiera definicje podstawowych pojęć, cytaty, przykłady, wyniki badań. Tabele (np. Obszary zagrożeń związane z używaniem nowych mediów przez dzieci i młodzież, Funkcje mediów jako instytucji społecznej), zestawienia, schematy (np. Ekologiczny model czynników ryzyka powstawania bullyingu, Cykl uczestnictwa w portalu społecznościowym) i wykresy (Postawa wobec szkoły a zaangażowanie w cyberbullying, Normy użytkowania nowych mediów w środowisku rodzinnym i szkolnym oraz akceptacja przemocy w środowisku offline i online a zaangażowanie w cyberbullying) umożliwiają szybkie odnalezienie potrzebnych informacji.

Polecamy tę lekturę jako kompendium wiedzy wszystkim zainteresowanym pozytywnymi i negatywnymi skutkami korzystania z nowych mediów, szczególnie pedagogom, nauczycielom, wychowawcom, rodzicom dorastających dzieci oraz studentom psychologii, pedagogiki i socjologii. Niech będzie inspiracją do tworzenia rozwiązań w zakresie wychowania przez nowe media zapewniających zamierzony wpływ wychowawczy, autonomiczny lub komlementarny do tradycyjnych oddziaływań wychowawczych.

Małgorzata Koroś

nauczyciel konsultant

Wydział Programów Nauczania KOWEZiU

e-mail: m.koros@koweziu.edu.pl

Dodaj komentarz