O fonoholizmie

Stanisław Kozak: Patologia fonoholizmu. Przyczyny, skutki i leczenie uzależnienia dzieci i młodzieży od telefonu komórkowego. Warszawa: Difin, 2013.

 

W XXI wieku technologie informacyjno-komunikacyjne – czyli zajmujące się zbieraniem, przechowywaniem, przetwarzaniem, przesyłaniem, rozdzielaniem i prezentacją informacji – są obecne we wszystkich dziedzinach życia. Z jednej strony trudno sobie wyobrazić codzienność współczesnego człowieka (np. funkcjonowanie w szkole czy pracy) bez telefonu komórkowego, który pełni dodatkowo funkcję małego komputepatologiara. Z drugiej strony komórki powodują zagrożenia ergonomiczne, medyczne i społeczne dla ludzi, związane m.in. z ekspozycją na hałas (np. uszkodzenia słuchu), emitowaniem fal radiowych (np. zaburzenia snu), nieetycznymi i niemoralnymi zachowaniami oraz czynami o charakterze przestępczym. Zjawiskiem powszechnym staje się nomofobia (termin pochodzi z języka angielskiego i jest skrótem słów no-mobile-phone phobia) – irracjonalny strach przed utratą telefonu komórkowego lub jego brakiem w zasięgu wzroku.

Rozdział pierwszy książki jest zatytułowany Komunikowanie się interpersonalne nadawców i odbiorców w świecie realnym w ujęciu interdyscyplinarnym. Proces komunikacji interpersonalnej jest podstawą kontaktów w rodzinie i pracy oraz życia społecznego. Autor omawia: zasady skutecznego werbalnego i niewerbalnego komunikowania się oraz jego zakłócenia m.in. na przykładzie wykonywania zawodu fizjoterapeuty; różnice kulturowe w komunikowaniu się w Polsce; międzynarodowy język ciała – wybrane gesty (np. OK, Victoria) są zilustrowane rysunkami.

Rozdział drugi, pt. Komunikacja elektroniczna we współczesnym świecie – w Internecie i w telefonach komórkowych, opisuje: historię Internetu i telefonów komórkowych; zjawisko fonoholizmu stwarzające zagrożenie dla zdrowia fizycznego i psychicznego człowieka; sposoby walki z uzależnieniami oraz pomocy osobom uzależnionym; metody i wyniki badań interdyscyplinarnych nad skutkami nadmiernego korzystania z telefonów komórkowych. Następstwem postępu technologicznego, w tym rozpowszechnienia Internetu i telefonu komórkowego, są nowe formy zachowań ludzi i sposoby komunikowania się. Najistotniejszym elementem uzależnienia – fonoholizmu (siecioholizmu) – jest przymus wykonywania czynności nałogowej, czyli korzystania z telefonu komórkowego (Internetu) i pozostawania w stałym kontakcie, któremu towarzyszy zanik umiejętności radzenia sobie w życiu. Rodzaje fonoholizmu to syndrom wyłączonego telefonu oraz uzależnienie od: SMS-ów, nowych modeli telefonów, gier. Utracie zdrowia można zapobiec stosując się do takich rad, jak: nie trzymaj telefonu przy uchu w trakcie nawiązywania połączenia, gdyż moc jest wtedy największa; unikaj rozmów w trakcie szybkiego przemieszczania się np. samochodem, bo dochodzi wtedy do częstych zmian stacji przekaźnikowej, które powodują nasilenie emitowanych przez telefon fal elektromagnetycznych. Z badań przeprowadzonych wśród Polaków w wieku 12–19 lat przez TNS OBOP w 2011 r., w ramach kampanii „Uwaga! Fonoholizm”, wynika m.in., że polskiej młodzieży nie grozi fonoholizm, a telefon komórkowy nigdy nie zastąpi bezpośredniego kontaktu między ludźmi. Edukację rodzinną i szkolną na temat używania telefonów komórkowych można rozpocząć od diagnozy opartej na pytaniach, następnie posiadaczy telefonów komórkowych należy przekonać do przestrzegania zasad rozsądnego i kulturalnego korzystania z nich.

Rozdział trzeci, pt. Ergonomiczne aspekty używania telefonów komórkowych – bezpieczeństwo techniczne i psychologiczne w układzie człowiek-telefon komórkowy, omawia definicje ergonomii i jej zadania; zasady projektowania narzędzi technicznych; rolę barw, dźwięków, czcionki w projektowaniu i użytkowaniu telefonów komórkowych; zagrożenia ergonomiczne dla zdrowia i życia związane z korzystaniem oraz nadużywaniem telefonów komórkowych. Podstawą do kształtowania optymalnych warunków pracy jest znajomość wydolności fizycznej i umysłowej oraz cech psychicznych człowieka istotnych dla wykonywania pracy, jak też obciążenia fizycznego i psychicznego wynikającego z danej pracy. Projektowanie ergonomicznych miejsc pracy wspomagają programy komputerowe. Autor wskazuje obowiązujące rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej w sprawie bezpieczeństwa i higieny pracy, dyrektywę UE, normy polskie i międzynarodowe oraz podaje minimalne wymagania ergonomii dla stanowiska do pracy z komputerem. Opisując podstawowe zasady ergonomiczne dotyczące projektowania i użytkowania telefonów komórkowych, dokonuje ich ergonomicznej oceny z uwzględnieniem oczekiwań klienta.

Rozdział czwarty charakteryzuje Wpływ portali społecznościowych na dzieci i młodzież – zagrożenia i skutki dla osobowości. Autor podkreśla fakt, że portale społecznościowe cieszą się coraz większą popularnością. Podaje ich definicję i rodzaje oraz korzyści płynące dla użytkowników Internetu. Przypomina historię ich powstawania w Polsce i na świecie oraz zwraca uwagę na ich ogromny wpływ na życie osób m.in. z powodu upubliczniania informacji z prywatnej sfery życia. Ponadto prezentuje opinie z badań, które przeprowadził wśród studentów Akademii Morskiej w Gdyni, dotyczące zjawisk infoholizmu i fonoholizmu oraz zagrożeń zaburzeniami osobowości dzieci i młodzieży komunikujących się na Facebooku. Badani wskazują zarówno na zalety szybkiej komunikacji jak i uzależnianie się od informacji oraz korzystania z Internetu czy telefonu komórkowego, zarówno na otwartość w relacjach jak i anonimowość czy manipulowanie innymi. Zdają sobie sprawę z zagrożeń medycznych (np. atrofia mózgu), społecznych (np. wyobcowanie) i moralnych (np. kontakty z cyberprzestępcami) związanych z nadużywaniem telefonów komórkowych przez dzieci i młodzież.

W rozdziale piątym pt. Zachowania patologiczne i przestępcze w cyberprzestrzeni dzieci, młodzieży i dorosłych jest poruszona problematyka agresji elektronicznej, tj. stosowania przemocy z wykorzystaniem Internetu i narzędzi typu elektronicznego – stalking, grooming, sexting, trolling i in. Autor przytacza wypowiedzi badanych studentów opisujących m.in. rozpoznane u siebie i u swoich bliskich czy znajomych objawy uzależnienia od telefonu komórkowego, zaobserwowane postępowanie rodziców wobec uzależnionych dzieci.

W rozdziale szóstymZapobieganie i leczenie fonoholizmu w rodzinach i w szkołach – są poglądy naukowców oraz wypowiedzi badanych studentów na temat sposobów pomocy dzieciom i młodzieży w ograniczaniu i leczeniu fonoholizmu m.in. działań profilaktycznych podejmowanych przez rodziców (w tym dawanie dobrego przykładu, uczenie netykiety) oraz przez szkołę i nauczycieli (w tym zakaz używania telefonów komórkowych na lekcjach, informowanie uczniów o objawach uzależnienia); terapii zespołu uzależnienia od Internetu i telefonu komórkowego.

Książka zawiera definicje podstawowych pojęć, cytaty np. Kto powiedział, że myślisz tylko mózgiem? Myślisz całym ciałem (E. Zola), zdania ekspertów, przykłady, narzędzia do diagnozy fonoholizmu np. Test dla dzieci i młodzieży oraz dorosłych w diagnozie fonoholizmu. Prezentuje dane z raportów np. Dzieci w sieci oraz z polskich i zagranicznych badań dotyczących uzależnień korzystania z telefonu, np.: funkcje telefonu komórkowego w życiu młodych Polaków; fonoholizm w szkole. Najważniejsze fragmenty tekstu uwypuklono pogrubioną czcionką oraz wyróżniono kolorem tła np. Jak wychować dziecko w erze cyfrowego dzieciństwa (5 pierwszych kroków)?; zobrazowano rysunkami np. Niektóre patologiczne zachowania dewiantów w Internecie i w telefonach komórkowych (smartfonach) i zdjęciami np. Możliwości telefonów komórkowych (nauka, rozrywka); zamieszczono w tabelach np. Zmysły w komunikacji interpersonalnej (również zawodowej). Zamieszczona Bibliografia stanowi wykaz książek, informacji w prasie i czasopismach oraz raportów z badań, źródeł internetowych.

Książka pomaga lepiej poznać mechanizmy powstawania i rozwoju uzależnienia od telefonów komórkowych oraz sposoby jego ograniczenia i zapobiegania mu. Upowszechnia pogląd, że świata realnego nie można zastąpić wirtualnym. Adresowana jest do szerokiego grona odbiorców otoczonych na co dzień przez technologię – technocodzienność (technologiczny wymiar codzienności) to codzienny kontakt z zaawansowaną technologią oraz sposoby i konsekwencje tego kontaktu, tj. oddziaływanie na umiejętności, potrzeby i zachowanie[*].

Może jej lektura zachęci Czytelników, aby 15 lipca w Światowy Dzień bez Telefonu Komórkowego, wyłączyli swój telefon na 24 godziny i nawiązali kontakty społeczne nie zakłócane jego dźwiękiem.

Małgorzata Koroś
nauczyciel konsultant
Wydział Programów Nauczania KOWEZiU
e-mail: m.koros@koweziu.edu.pl

[*] Charakterystyka technocodzienności współczesnego człowieka – artykuł dostępny na stronie internetowej – http://prac.us.edu.pl/~suplem/?p=23155. Ostatni dostęp: 31.05.16 r.

Dodaj komentarz