Pojęcie kariery zawodowej i jej wpływ na życie człowieka

Kariera zawodowa – co to w ogóle znaczy?

W starożytności kariera związana była z osiągnięciem sukcesu oraz szeroko rozumianą działalnością w sferze politycznej. Współczesne rozumienie kariery związane jest z tzw. rewolucją przemysłową, co wiąże się z pojawieniem się nowych stanowisk pracy oraz nazewnictwa określającego kategorie zawodów i stanowisk. Kariera jest rozumiana jako pokonywanie kolejnych szczebli w rozwoju zawodowym. Wiek XX oznaczał dla kariery okres industrialny. Działania pracowników nastawione były na produkcję towarów i zyski. Lata siedemdziesiąte XX w. spowodowały zmianę myślenia o karierze. Praca została zdefiniowana jako środek do generowania zysku, ale także środek do zaspokojenia różnych ważnych potrzeb rozwojowych człowieka.

Kariera może być rozumiana jako:

  • AWANS

Kariera jako awans oznacza obejmowanie odpowiedzialnego stanowiska, zdobycie uznania w oczach innych ludzi. To także pewien proces rozwoju osobistego, osiąganie wyznaczonych celów. Oznacza również zdobywanie doświadczenia, rozwój kompetencji, wchodzenie w relacje z innymi ludźmi.

  • ZESTAW DOŚWIADCZEŃ

To zachowania i postawy wobec pracy. Wyróżniamy dwa wymiary kariery: subiektywny i obiektywny. Pierwszy ma związek z pełnionymi funkcjami oraz osiągniętą pozycją w hierarchii organizacji. Drugi jest ściśle związany z rozwojem osobistym osoby, jej aspiracjami i potrzebami.

  • PROJEKT ŻYCIOWY

Kariera jako swoistego rodzaju wyzwanie i nabywanie wielu nowych umiejętności.

  • „BEZ GRANIC”

Kariera „bez granic” to motywacja pracownika, u podstaw której leży zdobywanie nowej wiedzy i umiejętności. Można to także określić jako „głód doznań”, czyli chęć poznawania i doświadczania nowości.

D. E. Super definiuje karierę jako sekwencję kolejnych prac zawodowych i innych ról życiowych. Sekwencyjność etapów rozwojowych i ról społecznych, jakie pełnimy na przestrzeni całego życia, a także rozwój człowieka poprzez pracę.

A kim jest osoba, którą można określić mianem człowieka sukcesu? Atrybuty człowieka sukcesu to:

  • widzialne i słyszalne zadowolenie z pracy, z zakresu obowiązków i wykonywanych czynności,
  • optymizm i energia,
  • umiejętność zarażania innych swoją pasją,
  • zgodność pracy zawodowej z zainteresowaniami,
  • otwartość na nowe doświadczenia,
  • dzielenie się swoimi doświadczeniami i emocjami związanymi z pracą z innymi ludźmi,
  • zadowolenie z życia.

Możemy mówić o pewnych czynnikach mających wpływ na karierę. Po pierwsze są to cechy indywidualne, w skład których wchodzą zdolności, cechy osobiste, doświadczenia zawodowe. Po drugie preferowane wartości. Można tu mówić o potrzebach edukacyjnych oraz postawach wobec pracy. Po trzecie możliwości zewnętrzne, czyli miejsce zamieszkania, dostępność oferty edukacyjnej, a także dostępność doradcy zawodowego. Po czwarte czynniki kulturowe, czyli oczekiwania klasy społecznej, z której jednostka się wywodzi, aspiracje i doświadczenia rodziny.

Z karierą związany jest także stosunek do czasu. Możemy wyróżnić trzy rodzaje orientacji w czasie. Retrospektywną, w której energia jest skupiona na przeszłości, umiejscowienie swoich sukcesów w przeszłości. Prezentystyczną, czyli skupienie się jedynie na „tu i teraz” oraz futurystyczną, czyli nastawianie na przyszłość. W realizacji działań zmierzających do osiągnięcia kariery ważna jest zarówno przeszłość, teraźniejszość, jak i przyszłość.

Warto także przybliżyć przestrzenne koncepcje rozwoju kariery.

Kariera pionowa. Zdobywanie i pięcie się po poszczególnych szczeblach rozwoju. Można ją rozwijać w firmach i zakładach, w których struktura organizacji jest hierarchiczna, co samo w sobie zakłada pionowe pokonywanie szczebli kariery.

Kariera pozioma. Oznaczająca rozwijanie posiadanych kompetencji. Jest ona specyficzna dla branż, w których działalność zawodowa jest związana ze stałym podnoszeniem swoich kompetencji, kwalifikacji i umiejętności.

Kariera w głąb. Oznaczająca wykorzystywanie zdobytego doświadczenia oraz umacnianie swej pozycji zawodowej. Jest charakterystyczna dla osób, które zyskują status uprzywilejowany utożsamiany z karierą niekoniecznie ze względu na wiedzę czy umiejętności, ale raczej ze względu na staż pracy.

Ważne są także modele kariery, czyli relacje między życiem zawodowym a życiem rodzinnym. Wyróżniamy:

  • karierę niezależną, w której brak jest powiązania pracy i życia prywatnego,
  • karierę przenikającą, w której życie prywatne przenika do życia zawodowego,
  • karierę konfliktową nacechowaną stałymi konfliktami na linii praca-dom,
  • karierę kompensacyjną, gdzie brak satysfakcji z pracy zostaje zastąpiony zwiększoną energią i skupieniem uwagi na życiu rodzinnym,
  • karierę instrumentalną, w której wybór zawodu i kariery jest ściśle związany z myśleniem o pracy jako źródle dochodów,
  • karierę integracyjną, gdzie nie można rozdzielić życia rodzinnego i zawodowego.

Karierę należy rozumieć całościowo jako zbiór doświadczeń człowieka oraz szeroko rozumianą działalność w wielu sferach życia jednostki.

Ewelina Bednarska
pedagog
Wolontariusz w Domu Opieki Społecznej w Wadowicach
e-mail: Ewelina_Bednarska@interia.pl
Artykuł oparty o materiały szkoleniowe Akademii PARP. Portalu edukacyjnego dla małych i średnich przedsiębiorstw. Szkolenie „Planowanie własnej kariery zawodowej”

Dodaj komentarz