Rozwijanie aktywności twórczej

Maria Gudro-Homicka: Jak rozwijać aktywność twórczą dzieci i młodzieży. Drama w nauczaniu, wychowaniu i biblioterapii. Warszawa: Difin, 2015.

 

Maria Gudro-Homicka – nauczycielka języka polskiego, doradca metodyczny, a także autorka programów języka Jak rozwijaćpolskiego oraz licznych publikacji metodycznych na temat dramy i planowania pracy – kieruje swoją książkę do tych, którzy w pracy z dziećmi i młodzieżą stosują aktywizujące metody nauczania: nauczycieli przedmiotów humanistycznych, etyków, wychowawców, bibliotekarzy, pedagogów, psychologów i in.

Rozdział pierwszy książki, zatytułowany Co nauczyciel powinien wiedzieć o dramie, nawiązuje do dzieła J.H. Pestalozziego – Moje badania nad udziałem natury w rozwoju rodzaju ludzkiego – według którego szkoła ma rozwijać predyspozycje i zdolności. Jej zadaniem jest stworzenie warunków harmonijnego rozwoju predyspozycji intelektualnych, duchowych, moralnych i fizycznych. Aktywizujące metody nauczania, jak drama, łączące proces uczenia z procesem wychowania, umożliwiają całościowy rozwój dziecka.

Autorka podaje definicję i wspomina początki dramy. Opisuje własne doświadczenia związane ze stosowaniem (od 1990 r.) w pracy z nauczycielami i uczniami tej metody – wykorzystującej zmysły, ruch i wyobraźnię; wychowującej i wspomagającej nauczanie różnych przedmiotów np. przyrody. Za E. de Bono przytacza wskazówki pomagające osiągnąć sprawność w myśleniu. Ponadto charakteryzuje nauczanie kreatywne oraz wymienia warunki do kształtowania kreatywności ucznia.

Drama posługuje się wieloma technikami, m.in. technikami dramy w bezruchu, wymagającymi skupienia: poza, rzeźba, żywy obraz, stop-klatka, fotografia, film. Etapy wchodzenia w dramę pozwalają widzieć świat holistycznie. Ze względu na spontaniczność i nieprzewidziane sytuacje wymaga bardzo dobrego przygotowania nauczyciela, który aby prowadzić zajęcia z wykorzystaniem dramy powinien dobrze się w niej czuć.

Rozdział drugi – Wpływ dramy na emocjonalny, społeczny i intelektualny rozwój dziecka – dotyczy teorii mówiącej, że uczenie się, myślenie, twórczość i inteligencja są procesami zachodzącymi w mózgu i ciele. W nowoczesnej szkole należy indywidualnie podejść do każdego ucznia i na podstawie rozpoznania jego potrzeb, zdolności, środowiska, stylów uczenia się dobrać metody zapewniające mu wielostronny rozwój. Autorka podaje definicję problemu oraz opisuje nauczanie problemowe. Uzasadnia potrzebę ruchu i udziału zmysłów (dotyku, wzroku, węchu, smaku, słuchu) w procesie wychowania i uczenia się. Na zajęciach dramy nauczyciel wybiera problemy otwarte, mające wiele rozwiązań. Ćwiczenie dramowe pomaga w skupieniu, pobudza wyobraźnię, usprawnia pracę półkul mózgu, kształtuje sylwetkę, poprawia wymowę, rozwija osobowość dziecka, ośmiela.

W rozdziale trzecim pt. Zabawa – drzwi do serca. Przykłady ćwiczeń rozpoczynających zajęcia z dziećmi i młodzieżą są propozycje zabaw, które powinny rozpoczynać wszystkie zajęcia edukacyjne na każdym etapie kształcenia, w tym: Poznajmy się, Słoneczko, Odbicie lustrzane. Zabawa jest niezbędna dla prawidłowego rozwoju dziecka, gdyż angażuje wszystkie zmysły i emocje. Uczniowie, dzięki uczestnictwu w zabawie przed zajęciami, stają się bardziej pogodni, otwarci, a jednocześnie bardziej skupieni, chętni do współpracy.

W rozdziale czwartym pt. Przykłady scenariuszy dla dzieci z przedszkola oraz klas I-VI szkoły podstawowej zamieszczono 40 scenariuszy, opracowanych według następującego schematu: czas; cele; techniki dramy i formy pracy; pomoce naukowe, materiały; integracja wiedzy; przebieg zajęć; uwagi o realizacji. Materiał literacki do rozwinięcia się dramy pochodzi z książek współczesnych pisarzy dla dzieci, a także z baśni H. Ch. Andersena i braci Grimm, wierszy, mitów, legend. Utwory te przekazują kolejnym pokoleniom nieprzemijające wartości; przekonują dzieci, że dobro zawsze zwycięża, dają ochronę przed nieszczęściem. Praca z baśnią jest próbą odczytywania symboli, motywów i archetypów. Przykłady scenariuszy: W tajemniczym ogrodzie…, Kto to jest Calineczka?, Ja plotę, ty pleciesz, on plecie…, Pokonać smoka to…

Kilka scenariuszy, które powstały na podstawie obserwacji indywidualnych, dotyczy problemów społecznych, np. Na dworcu w…, Do czego zmierzasz, człowieku?

Rozdział piąty pt. Warsztat nauczyciela – wskazówki metodyczne zawiera rady dla nauczycieli i refleksje autorki – wieloletniego praktyka. Jej zdaniem najważniejsze umiejętności to: nawiązanie i utrzymanie kontaktu z uczniami oraz rozpoznanie ich emocji, korzystanie z wiedzy z zakresu psychologii rozwojowej, organizacja pracy na zajęciach edukacyjnych, przestrzeganie przepisów prawa oświatowego. Przytoczone fragmenty rozporządzeń (Karty Nauczyciela, podstawy programowej kształcenia ogólnego dla szkoły podstawowej) dotyczą zadań szkoły i nauczycieli. Nowoczesne planowanie pracy szkoły może zapewnić nauczycielowi m.in. upodmiotowienie ucznia w procesie kształcenia, możliwość koordynacji i integracji kształcenia; ochronę przed rutyną i monotonią dydaktyczną. Opracowane przez nauczyciela plany (dydaktyczny, dydaktyczno-wychowawczy, wynikowy, metodyczny) powinny być celowe, racjonalne, wykonalne. Nauczyciel powinien postępować zgodnie z zasadami nauczania, stosować różnorodne metody nauczania, formy pracy i metody sprawdzania – np. zorganizować lekcję aktywizującą umysł, emocje i ciało, korzystając z etapów lekcji proponowanych przez Program Kreator; lekcję prowadzoną metodą dramy według wskazówek autorki. Tłumaczy ona, na przykładzie scenariusza lekcji Do czego zmierzasz, człowieku?, że każde ćwiczenie jest potrzebne – ma cel i pełni określoną funkcję; opisuje sposoby motywowania uczniów do pracy oraz oceniania bez stopni.

Celem publikacji jest zachęcenie nauczycieli do pracy metodą dramy. Propozycje rozwiązań metodycznych mogą wykorzystać w pracy z dziećmi; a może też zainspirują ich one do tworzenia własnych dram. Zapraszamy do jej lektury.

Małgorzata Koroś
nauczyciel konsultant
Wydział Programów Nauczania KOWEZiU
e-mail: m.koros@koweziu.edu.pl

Dodaj komentarz