Socjoterapia w pracy z dziećmi i młodzieżą, część 2

Socjoterapia w pracy z dziećmi i młodzieżą. Programy zajęć. Część 2. Pod redakcją naukową Ewy Grudziewskiej. Warszawa: Difin, 2016.

 

Druga część książki Socjoterapia w pracy z dziećmi i młodzieżą…, podobnie jak pierwsza, skierowana jest do socjo22pedagogów, psychologów, socjoterapeutów, nauczycieli i wychowawców oraz innych osób zainteresowanych rozwijaniem swoich umiejętności w pracy z dziećmi i młodzieżą. Ma charakter poradnika łączącego teorię z praktyką. Zawiera Wstęp oraz pięć następujących rozdziałów:

Rozdział 1. Diagnoza w socjoterapii – propozycje narzędzi badawczych (Ewa Grudziewska)

Rozdział 2. Ewaluacja w socjoterapii (Maria Łuszczyńska)

Rozdział 3. Ja wśród innych – program socjoterapeutyczny dla dzieci w wieku przedszkolnym (Elżbieta Chwałek)

Rozdział 4. Jestem wartościowym człowiekiem – autorski program socjoterapeutyczny dotyczący budowania poczucia własnej wartości u dzieci w wieku 11–12 lat (Anna Łuszczak)

Rozdział 5. Energetyczna akcja – reakcja – program socjoterapeutyczny wspomagający rozwój umiejętności radzenia sobie z konfliktami dla młodzieży gimnazjalnej prezentującej zachowania agresywne i autoagresywne (Anna Stania-Skalska, Ewa Stania-Tomczak).

We Wstępie zwrócono uwagę na konieczność stosowania przez nauczycieli skutecznych metod radzenia sobie z trudnościami wychowawczymi i zaburzeniami występującymi u uczniów. Jedną z takich metod jest socjoterapia, z której można korzystać na wszystkich etapach kształcenia – od przedszkola po szkołę ponadgimnazjalną.

Dwa pierwsze rozdziały mają charakter teoretyczny, kolejne – praktyczny.

Rozdział pierwszy porusza następujące zagadnienia: cele oddziaływań socjoterapeutycznych, rodzaje diagnozy, proces diagnostyczny i kryteria istotne dla projektowania oddziaływań socjoterapeutycznych, kontakt diagnostyczny, wskaźniki świadczące o prawidłowym przebiegu procesu diagnostycznego, warunki prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego (np. stosowanie mechanizmu decentracji, tj. przejęcia perspektywy innego człowieka) oraz błędy popełniane w trakcie tego procesu (np. błąd sztywnego profesjonalizmu, koncentracja na negatywnych informacjach). Ponadto zawiera propozycje narzędzi diagnostycznych do wykorzystania w socjoterapii, wraz z ich opisem, takich jak: Arkusz Obserwacyjny Thomasa M. Achenbacha składający się z trzech wersji – dla nauczycieli, dla rodziców, dla młodzieży – służących przede wszystkim do uzyskania standardowych opisów zachowania; Test Kolorowych Kwadratów A. Weyssenhoff stosowany m.in. do pomiaru preferencji barw w diagnozowaniu zaburzeń emocjonalnych; Arkusz Obserwacyjny Zachowania Z. Bartkowicza, za pomocą którego można m.in. diagnozować zachowania agresywne w środowisku szkolnym; Kwestionariusz Umiejętności Prospołecznych A.P. Goldsteina służący do zbadania posiadanych przez młodzież umiejętności w różnych sferach relacji interpersonalnych.

Drugi rozdział zajmuje się problematyką ewaluacji, gdyż umożliwia ona ocenę pracy socjoterapeuty i pracy grupy oraz skuteczności wybranej metody. Przedstawia: początki ewaluacji i jej rozwój, znaczenie ewaluacji dla socjoterapii, funkcje ewaluacji w socjoterapii, kryteria ewaluacji w socjoterapii i pytania kluczowe, przygotowanie do projektowania ewaluacji, planowanie i opracowanie projektu ewaluacji, układ opisu projektu ewaluacyjnego, korzyści i ograniczenia ewaluacji zewnętrznej i wewnętrznej w socjoterapii, przedmiot ewaluacji (np. program socjoterapii), narzędzia ewaluacji. Wymienia dziesięć najpopularniejszych metod ewaluowania zajęć socjoterapeutycznych, w tym: wywiad, obserwację, eksperyment, analizę treści.

W kolejnych rozdziałach znalazły się szczegółowe opisy programów socjoterapeutycznych przeznaczonych dla dzieci w wieku przedszkolnym przejawiających trudności w wyrażaniu własnych emocji w sposób akceptowany społecznie i wolny od zachowań agresywnych, uczniów (11–12 lat) o niskim poczuciu własnej wartości oraz dla młodzieży gimnazjalnej z deficytami w zakresie radzenia sobie z konfliktami. Opis programu obejmuje: teoretyczne wprowadzenie, dziesięć lub dwanaście scenariuszy zajęć, podsumowanie, wnioski. Przykład: ostatni rozdział książki prezentuje autorski program zajęć socjoterapeutycznych Energetyczna akcja – reakcja wspomagający rozwój umiejętności radzenia sobie z konfliktami dla młodzieży gimnazjalnej prezentującej zachowania agresywne i autoagresywne. Celem tego programu była zmiana niewłaściwych stylów radzenia sobie z konfliktami, czyli minimalizacja postaw agresywnych i destrukcyjnych oraz zmiana ich na konstruktywne style rozwiązywania konfliktów, a także rozwój osobisty każdego uczestnika zajęć. Rozdział ten zawiera: wprowadzenie wyjaśniające pojęcia frustracja, agresja, konflikt i zachowania agresywne; krótkie informacje dotyczące ogólnej charakterystyki programu i jego realizacji; dziesięć scenariuszy zajęć programu Energetyczna akcja – reakcja; Podsumowanie i wnioski; Bibliografię. W ramach tego programu, zrealizowanego w 2014 r., prowadzono zajęcia: Integrujące grupę; Budujące poczucie bezpieczeństwa w grupie; Ukierunkowane na rozpoznawanie, nazywanie i komunikowanie emocji; Ukierunkowane na naukę radzenia sobie z własnymi nieprzyjemnymi emocjami; Ukierunkowane na naukę radzenia sobie z negatywnymi emocjami innych osób; Ukierunkowane na kształtowanie zachowań asertywnych; Ukierunkowane na naukę umiejętnego rozwiązywania konfliktów; Ukierunkowane na zdobycie umiejętności konstruktywnego porozumiewania się; Wzmacniające poczucie własnej wartości; Ukierunkowane na zamknięcie pracy z grupą. W scenariuszach zajęć wyszczególniono temat, cel główny, cele szczegółowe, metody i techniki, pomoce dydaktyczne, przebieg zajęć, zamieszczono załączniki (np. Ankieta podsumowująca zajęcia socjoterapeutyczne).

Przedstawione w książce programy mogą zainspirować Czytelników do stosowania oddziaływań socjoterapeutycznych we własnej pracy w przedszkolach, szkołach, domach dziecka, pogotowiach opiekuńczych, młodzieżowych ośrodkach wychowawczych, młodzieżowych ośrodkach socjoterapii, świetlicach socjoterapeutycznych, ogniskach wychowawczych.

Zapraszamy do lektury.

Małgorzata Koroś
nauczyciel konsultant
e-mail: malgorzata.koros@ore.edu.pl

Dodaj komentarz