Wizyta studyjna EG – poradnictwo zawodowe w Czechach

 

 

Celem wizyty było poznanie organizacji poradnictwa zawodowego w placówkach edukacyjnych oraz systemu informacji edukacyjno-zawodowej (portal internetowy). Ponadto mieliśmy sposobność uczestnictwa w seminarium dotyczącym roli doradztwa w dzisiejszych czasach i przyszłości świata pracy.

 

Dzień I, 27 października 2014 r.

Vysočina Education, Jihlava www.vys-edu.cz

Vysočina Education (VE) jest publiczną instytucją edukacyjną wspierającą nauczycieli. Została założona w 2008 r. w porozumieniu Ministerstwa Edukacji, Młodzieży i Wychowania Fizycznego i Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej jako organ doradczy tych ministerstw w zakresie poradnictwa zawodowego w perspektywie całego życia. VE jest członkiem Krajowego Forum Poradnictwa (NPF).

Pracownicy VE p. Roman Křivánek i p. Milena Dolejská przedstawili nam główne działania VE. Są to:

  • wspieranie szkół w regionie,
  • organizacja programów doskonalenia, szkoleń i seminariów dla nauczycieli, szkolnych doradców zawodowych akredytowanych przez Ministerstwo Edukacji, Młodzieży i Wychowania Fizycznego,
  • realizacja projektów edukacyjnych w kraju,
  • wspieranie zmian programowych w kraju,
  • współpraca z CH-Q centrum kompetencji (metoda CH-Q, ang. Swiss qualification program for job careers polega na wspieraniu indywidualnego rozwoju młodzieży i dorosłych w planowaniu kariery zawodowej poprzez rozpoznawanie swoich kompetencji),
  • współpraca z władzami lokalnymi, regionalnymi i krajowymi.

VE realizuje również narodowy projekt edukacyjny, który jest finansowany ze środków z EFS:

  • wsparcie dlametodyCLIL (Content and Language Integrated Learning – dotyczy zintegrowanego kształcenia przedmiotowo-językowego opartego na jednoczesnym przekazywaniu treści z dziedziny nauczanych przedmiotów i elementów języka obcego. Metoda CLIL jest rekomendowana przez Komisję Europejską na rzecz promowania nauki języków obcych i różnorodności językowej),
  • wykorzystywanie tablic interaktywnych,
  • certyfikacja języka angielskiego w szkołach oraz współpraca z British Council,
  • współpraca między szkołami i firmami w regionie Vysočina (realizacja szkoleń dla doradców zawodowych w szkołach).

W projekcie tym zwraca się uwagę na bezpieczne zachowania w Internecie.

Instytucja ta brała udział również w innych projektach m.in. Comenius Regio (Efektywne zarządzanie szkołą), współpraca w ramach Cross Border Austria-Czechy (utworzenie grupy roboczej działającej na rzecz poradnictwa zawodowego na poziomie lokalnym, współpraca z ekspertami zewnętrznymi dotyczące CG, programy szkoleniowe i wsparcie doradcze dla doradców zawodowych w szkołach), Leonardo da Vinci (mobilność i staże pracowników VE), projekty partnerskie Find Your Right Place in the World of Work (Znajdź swoje miejsce w świecie pracy) mający na celu zwiększenie jakości i wpływu poradnictwa zawodowego poprzez współpracę i synergię różnych instytucji świadczących usługi poradnictwa zawodowego na poziomie lokalnym w różnych krajach.

Kolejnym punktem programu było wystąpienie p. Jaroslavy Synkovej na temat działalności publicznych służb zatrudnienia i poradnictwa zawodowego dla uczniów. Usługi publicznych służb zatrudnienia oferowane są bezpłatnie i obejmują szerokie spektrum, począwszy od wyboru zawodu, poprzez przekwalifikowanie, oferty pracy, po doradztwo zawodowe. W każdym urzędzie pracy mieści się ośrodek poradnictwa – Centrum Informacji i Doradztwa – który świadczy usługi poradnictwa zawodowego.

Centrum Informacji i Doradztwa pomaga szkołom podstawowym w prowadzeniu doradztwa edukacyjnego np. poprzez organizację warsztatów dla uczniów czy przekazywanie drukowanych materiałów przydatnych przy planowaniu karier uczniów.

W prezentacji zostały ukazane spostrzeżenia zawodowe i porady dotyczące wyboru kariery. P. Jaroslava Synková wyróżniła trzy punkty zwrotne (rok 2002, 2010 i 2013) w podejściu uczniów przy planowaniu własnej kariery. Pierwszy punkt zwrotny nastąpił około 2002 roku. W tym roku zauważalna u uczniów jest potrzeba komunikacji, wyrażania uczuć i opinii. W roku 2010 ważne było monitorowanie, czy przekazywane uczniom informacje są dla nich istotne oraz motywowanie ich do samodzielnych wyborów. Natomiast od roku 2013 główny nacisk kładzie się na rzeczywistość – dzisiejsze wybory uczniów mają wpływ na ich późniejsze kształtowanie własnych karier. Ważne są opowieści absolwentów i osób bezrobotnych, które ukazują realia rynku pracy. Istotna jest również indywidualna praca uczniów, np. szukanie informacji, refleksje na temat danego zagadnienia, statystyki itd. Głównym wnioskiem z tej części wystąpienia jest stwierdzenie, że to uczeń samodzielnie podejmuje decyzję dotyczącą własnej kariery.

P. Jaroslava Synková zwróciła uwagę, że przy planowaniu przyszłości zawodowej uczniów nie można zapominać o roli rodziców – jest ona niezaprzeczalna. Przede wszystkim widoczne jest ich zaangażowanie w ten proces.

Podczas prezentacji omówiona została triada: uczeń – rodzic – szkoła. Dzięki pomocy udzielanej uczniom zarówno w środowisku szkolnym, jak i w domu, będą oni mieli poczucie wsparcia w podejmowanych przez nich wyborach. Uczeń – samodzielnie zdobywa informacje o sobie, zawodach, rynku pracy itd. Rodzice – udzielają wsparcia. Szkoła – doradztwo edukacyjne.

Na zakończenie zostały omówione cele Centrum Informacji i Doradztwa na przyszłość:

  • rozszerzenie materiałów dydaktycznych do pracy z uczniami w szkołach podstawowych,
  • opracowania własne uczniów (jako materiał bazowy),
  • osiągnięcie celu, jakim jest twórcze/ samodzielne wybranie kariery.

Rola Izby Handlowej w świadczeniu usług poradnictwa zawodowego

  1. Tomáš Prchal, dyrektor regionalnej Izby Handlowej przedstawił jej cel. Jest to wspieranie działalności gospodarczej i warunków prowadzenia działalności gospodarczej oraz obrona interesów w sferze gospodarczej i świadczenie usług informacyjnych dla przedsiębiorców. Ponadto Izba zajmuje się: nawiązywaniem kontaktów, doradztwem (celnym, prawnym, biznesowym, tworzeniem biznesplanów), certyfikacją dokumentów dla celów eksportowych, działaniami promocyjnymi (seminaria, szkolenia, targi, mediacja w kontaktach z firmami zagranicznymi), udzielaniem wsparcia dla przedsiębiorców (reprezentowanie ich w negocjacjach), realizacją projektów (jednym z partnerów jest Vysočina Education).

Podczas prezentacji zostały omówione wymagania pracodawców wobec absolwentów. Kluczowymi kompetencjami jakich szukają pracodawcy są: biegłe posługiwanie się językiem obcym oraz narzędziami teleinformatycznymi, gotowość do nauki, adaptacja, odpowiedzialność, umiejętności komunikacyjne, umiejętność rozwiązywania problemów oraz gotowość do podejmowania decyzji, umiejętność pracy w zespole, przywództwo, umiejętność czytania ze zrozumieniem (instrukcji obsługi) oraz aktywne wykorzystywanie informacji.

  1. Tomáš Prchal pokazał, jakie są różnice w wymaganiach pracodawców pomiędzy rynkiem czeskim a zagranicznym. W Czechach ceni się wszechstronność, kreatywność i wykorzystywanie zdobytych informacji podczas pracy, gdy zaś na rynku europejskim stawia się przede wszystkim na znajomość języków obcych oraz wysoki poziom specjalistycznej wiedzy. Zwrócił on również uwagę, w których branżach zanotowano wzrost zatrudnienia, a w których spadek. Wzrost zatrudnienia odnotowano w branży motoryzacyjnej, tworzyw sztucznych, maszyn i przemyśle metalowym oraz drzewnym, zaś spadek widoczny jest w branży szklanej, garbarskiej oraz odzieżowej.

Jednym z głównych problemów w Czechach jest małe wsparcie rządu i władz regionalnych dla kształcenia zawodowego oraz zbyt duża liczba szkół średnich, która nie jest adekwatna do liczby uczniów w szkołach podstawowych. Ponadto brakuje koncepcji w systemie kształcenia dla Republiki Czeskiej i poszczególnych regionów w związku z refundacją kosztów dla pracodawców związaną z przygotowaniem uczniów/studentów do przyszłego zawodu. W dalszej części prezentacji zostały pokazane propozycje przepisów, które mają wspierać kształcenie zawodowe oraz firmy, pracodawców współpracujących ze szkołami.

W trakcie wystąpienia zostało również omówione funkcjonowanie dwóch portali: Národní soustava povolání (www.nsp.cz) oraz Národní soustava kvalifikací (www.narodni-kvalifikace.cz). Portale te tworzą otwartą, powszechnie dostępną bazę danych o zawodach, która realistycznie odzwierciedla sytuację na rynku pracy. Dostarczają ważnych informacji na temat wymogów kwalifikacyjnych, które następnie są odzwierciedlone we wszystkich poziomach edukacji. Ponadto służą jako narzędzie komunikacji dla wszystkich uczestników rynku pracy oraz zarządzania strategicznego zasobów ludzkich w przedsiębiorstwach.

Na zakończenie p. Tomáš Prchal wspomniał jeszcze o zadaniach rad sektorowych, do których należy m.in. monitorowanie rynku pracy oraz komunikacja z instytucjami rządowymi i edukacyjnymi w celu promowania potrzeb danych sektorów.

Kateřina Hašková , Alice Müllerová – System poradnictwa w Czechach

Instytucje i osoby, które prowadzą poradnictwo zawodowe w Czechach:

  • Ministerstwo Edukacji, Młodzieży i Wychowania Fizycznego,
  • Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej,
  • organizacje pozarządowe (NGO),
  • Ministerstwo Przemysłu i Handlu – wytyczne dla (początkujących) przedsiębiorców,
  • osoby prywatne zajmujące się tematyką poradnictwa.

Ministerstwo Edukacji, Młodzieży i Wychowania Fizycznego

→ W szkołach zazwyczaj tworzone są stanowiska doradcy edukacyjnego, który ściśle współpracuje z nauczycielami lub z innymi członkami grona pedagogicznego. Oprócz doradcy edukacyjnego w niektórych placówkach zatrudniany jest szkolny psycholog lub pedagog specjalny. Doradca edukacyjny udziela uczniom wskazówek dotyczących wyboru ścieżki edukacyjnej i zawodowej, identyfikuje uczniów ze szczególnymi potrzebami edukacyjnymi, zapewnia im niezbędną opiekę i sprawuje kontrolę nad ich integracją w szkole. Doradcy udzielają metodologicznego wsparcia nauczycielom w kwestii poradnictwa zawodowego i opieki nad uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi[1].

Umiejętności zarządzania własną karierą uczniowie mogą zdobyć dzięki realizowanym w ramach programów nauczania obszarom edukacyjnym takim jak: Człowiek i jego świat, Człowiek i społeczeństwo, Człowiek i świat pracy.

→ Na uczelniach wyższych jest obowiązek świadczenia usług poradnictwa i doradztwa dla studentów i pozostałych zainteresowanych osób.

Narodowy Instytut Edukacji:

  • centrum kariery,
  • Krajowe Centrum Informacji Młodzieżowej (NICM) i Regionalne Centra Informacji Młodzieżowej,
  • portal infoabsolvent.cz,
  • wspieranie całożyciowego poradnictwa i doradztwa,
  • europejskie sieci: EQF (Europejskie ramy kwalifikacji), Europass, ELGPN (Europejska Sieć Polityki Poradnictwa przez całe życie).

Centrum współpracy międzynarodowej w dziedzinie edukacji

Euroguidance Czechy prowadzi działania informacyjne i edukacyjne dla doradców, zwłaszcza w obszarze poradnictwa zawodowego w kraju i za granicą. Strona internetowa www.euroguidance.cz stanowi forum wymiany informacji i doświadczeń doradców na poziomie krajowym i międzynarodowym. Do głównych działań czeskiego Euroguidance należy: wspieranie rozwoju poradnictwa zawodowego w Czechach, promowanie wymiaru europejskiego w zakresie poradnictwa, zapewnienie jakości informacji na temat poradnictwa przez całe życie i mobilności w celach edukacyjnych, wdrażanie innowacyjnych metod i podejść w poradnictwie.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej

Usługi:

  • pośrednictwo, doradztwo, przekwalifikowanie, świadczenia socjalne,
  • Centra Informacji i Doradztwa,
  • EURES,
  • kluby pracy (np. Návrat, Klasik, Plus etc.)

Organizacje pozarządowe:

  • usługi poradnicze koncentrują się głównie na grupach, które znajdują się w niekorzystnej sytuacji,
  • finansowanie EFS.

Wyzwania dla czeskiego systemu poradnictwa:

  • uznanie znaczenia poradnictwa przez całe życie,
  • szerzenie wiedzy na temat roli poradnictwa wśród możliwych grup docelowych,
  • nawiązanie współpracy z odpowiednimi instytucjami,
  • świadczenie usług poradniczych dla wszystkich osób w każdym wieku,
  • poprawa wniosków projektowych,
  • tworzenie dobrej jakości kształcenia i doskonalenia zawodowego dla doradców,
  • zapewnienie jakości usług,
  • zapewnienie efektywności i skuteczności usług doradczych,
  • koncentrowanie się na rozwoju umiejętności zarządzania karierą.

 

Dzień II, 28 października 2014 r.

Portal www.infoabsolvent.cz

Portal www.infoabsolvent.cz jest produktem projektu VIP Kariéra (Vzdělávání – Informace – Poradenství), realizowanego od roku 2006 ze środków EFS z dwóch perspektyw finansowych. Działania zostały rozłożone na dwa następujące po sobie projekty. Dalsze prace nad tym rozwiązaniem są kontynuowane w ramach projektu współfinansowanego ze środków EFS Kariérové poradenství v podmínkách kurikulární reformy (Doradztwo zawodowe w warunkach reformy podstawy programowej). W obiegu funkcjonuje również skrót tej nazwy – VIP Kariéra II – KP. NÚV rozpoczął realizację ww. projektu w maju 2010 r. (realizacja trwa). Celem projektu VIP Kariéra II – KP jest rozszerzenie i poprawa jakości informacji udostępnianych za pośrednictwem portalu.

Zakres merytoryczny portalu

Istotną funkcją portalu jest zebranie w jednym miejscu informacji z wielu źródeł odnośnie tych samych bytów:

  • zawodów (opartych na rejestrze zawodów wynikającym z przepisów obowiązującego prawa),
    • informacje ogólne o zawodzie, wizytówki zawodów,
    • informacje statystyczne (np. % absolwentów pracujących w danym zawodzie po ukończeniu szkoły, mediana zarobków osób pracujących w danym zawodzie),
  • szkół (opartych na ogólnokrajowym rejestrze zawierającym identyfikator szkoły, który jest wykorzystywany przez wszystkie inne systemy informatyczne w kraju)
    • dane teleadresowe szkół z krajowego rejestru szkół (przechowywane w sposób umożliwiający wyszukiwanie za pośrednictwem narzędzi geolokalizacji);
    • dane z ankiet wypełnianych przez przedstawicieli szkół na życzenie MŠMT (Ministerstwa Edukacji, Młodzieży i Wychowania Fizycznego); podmiotem odpowiedzialnym za zebranie danych i przekazanie kompletnych informacji (w tym również realizację działań bezpośrednich, np. telefonicznych) jest ministerstwo,
    • informacje z ewaluacji szkoły przez organ nadzorujący (Česká Školní Inspekce),
    • informacje o profilach otwieranych oddziałów w szkole, programach nauczania,
    • informacje o wymaganiach rekrutacyjnych i przebiegu ewentualnych egzaminów wstępnych (w tym progów zdawalności),
  • informacji opisujących rynek pracy
    • dane wynikające z badań zlecanych przez NÚV oraz danych pozyskanych ze źródeł zewnętrznych,
    • przechowywane i przetwarzane lokalnie, na potrzeby jednej konkretnej publikacji (wykorzystanie tych samych danych w dwóch różnych publikacjach wymaga ich dwukrotnego zaimportowania).

Źródłami danych wykorzystywanych przez system są:

  • krajowy rejestr szkół,
  • krajowy rejestr zawodów,
  • system informatyczny krajowego organu nadzorującego,
  • dane przekazywane przez Ministerstwo Pracy i Spraw Socjalnych (Ministerstvo práce a sociálních věcí) w uzgodnionym formacie,
  • dane z badań zlecanych firmom zewnętrznym w ramach projektu przez NÚV (dotyczących wynagrodzeń, poziomu zatrudnienia itp.).

SEMINARIUM Three Voices for Change: Inspiration for Career Counselling

Czeska Sieć Euroguidance zorganizowała międzynarodowe seminarium (Trzy głosy dla zmian: Inspiracje dla doradztwa zawodowego). W seminarium uczestniczyli doradcy zawodowi oraz osoby zainteresowane tematyką doradztwa. Prelegentami seminarium były trzy osobistości z zakresu poradnictwa zawodowego: Peter Plant, Thomas Diener i Tron Inglar.

Peter Plant The Trojan Horse: alternative guidance roles (Koń trojański: alternatywne role poradnictwa).

Na początku swojego wystąpienia prof. Peter Plant przedstawił szeroką gamę określeń dotyczących poradnictwa. Są to m.in.: informowanie, doradzanie, ocenianie, nauczanie, włączanie, wspieranie etc. Zwrócił uwagę, że poradnictwo jest czymś więcej niż rozmową twarzą w twarz.

  1. Peter Plant wprowadził pojęcie konia trojańskiego – gdyż czasem zdarza się, że charakter tworzenie polityki poradnictwa w instytucjach może mieć inne cele niż ich wytyczne.

Poradnictwo = przystosowanie

  • instytucje edukacyjne są te same, nic się w nich nie zmienia,
  • społeczeństwo musi się przystosować.

Niektóre osoby są w niekorzystnej sytuacji i mają problemy z nawiązywaniem kontaktów społecznych, z nauką – rolą doradcy jest ich zidentyfikowanie i zaoferowanie dodatkowej pomocy i wsparcia przy dostosowaniu się.

Poradnictwo = jako czynnik przemian

  • instytucje edukacyjne muszą się zmienić,
  • społeczeństwo jest takie, jakie jest.

Ludzie różnią się między sobą, mają różne umiejętności i zasoby, które doradca musi umieć rozpoznać i odpowiednio ukierunkować klienta. To właśnie doradca jest osobą, która powoduje zmiany w podejściu klienta.

Wspomniał również o dwóch celach europejskiej polityki poradnictwa. Są to:

  • integracja społeczna i aktywność obywatelska (program demokratyczny),
  • rozwój gospodarczy i globalna konkurencyjność (program gospodarczy).

Te dwa podejścia wskazują sprzeczne cele polityczne. Dylematy, jakie napotykają doradcy zawodowi w tym zakresie są zazwyczaj rozwiązywane przez nich na własną rękę.

Na zakończenie prezentacji prof. Peter Plant zasugerował trzy możliwe strategie poradnictwa: rozwiązywanie (podejście reakcyjne), zapobieganie (proaktywne podejście) i radzenia sobie ze stresem (pomaga radzić sobie w trudnych sytuacjach).

Thomas Diener Co-Creating future: Social and individual aspects (Współtworzenie przyszłości: aspekty społeczne i indywidualne).

Wystąpienie dotyczyło znaczenia pracy na przestrzeni stuleci – począwszy od okresu prehistorycznego i kończąc na dzisiejszych czasach. Na początków dziejów nasi praprzodkowie byli myśliwymi i zbieraczami, nie znali pojęcia pracy. Koncepcja pracy powstała później, najprawdopodobniej wraz z rozwojem rolnictwa. Każda nowa era wprowadziła swoje własne wyobrażenie o pracy. Feudalizm, wiek przemysłowy i nasze obecne czasy różnią się zasadniczo w rozumieniu tego pojęcia. Świat pracy kształtowany był przez wiele podmiotów, również nasze dzisiejsze decyzje i działania są częścią dalszego rozwoju, zarówno jako jednostki, jak i społeczeństwa.

Podczas prezentacji poszczególnych epok w dziejach historii uczestnicy seminarium zostali podzieleni na grupy. Ich zadaniem było omówienie danych epok, wczucie się w sytuację panującą w danych czasach oraz zorientowanie na pojęcie pracy. Pomocne były przy tym pytania: Jakie było znaczenie pracy w danej epoce?; Czy istniały różne klasy społeczne w danej epoce (jeżeli tak, to jak osoby z poszczególnych klas doświadczali pracy)?; Czy w danej epoce występują elementy przypominające przekonania z dzisiejszych czasów na temat pracy bądź doświadczenia własne, swoich rodziców czy dziadków?

Po dyskusjach przemyślenia grup były omawiane na forum całego seminarium. Podsumowaniem wystąpienia p. Thomasa Dienera były pytania, które zrodziły się podczas dyskusji grup: Jak będzie wyglądać praca w przyszłości?; Jakie działania w świecie pracy będą uważane za pożądane?

Tron Inglar Strategies in career counselling: Thinking and dreaming (Strategie doradztwa zawodowego: myśli i marzenia)

Prezentację dotyczącą doradztwa zawodowego dr Tron Inglar rozpoczął od zadania uczestnikom seminarium pytań: Czym jest doradztwo zawodowe dla ciebie i jakie czynności możesz wykonać? Jeżeli chodzi o czynności, to podsunął nam kilka propozycji: informowanie o możliwościach, zadawanie pytań, doradzanie, podkreślanie znaczenia marzeń, słuchanie, rzucanie wyzwań, inspirowanie, dokonywanie refleksji, uczenie się przez informowanie, dawanie alternatywnych rozwiązań etc. Można je podzielić na cztery względnie różne strategie: doradzanie, mentoring, budowanie postaw i refleksja. Podczas wystąpienia każda strategia została omówiona wraz z jej konsekwencjami.

Konsekwencje doradzania w procesie doradztwa:

  • doradca przekazuje klientowi wiedzę, doświadczenia, postawy i wartości,
  • adaptacja klienta w środowisku społecznym,
  • zorientowanie doradcy na wynik wyborów przez klienta,
  • podtrzymywanie tradycji przez klienta,
  • klient uczy się, że doradca rozwiąże jego problemy.

Konsekwencje mentoringu:

  • porównanie i dyskusja doradcy zawodowego i klienta na temat doświadczeń, postaw i wartości,
  • świadoma socjalizacja,
  • racjonalność komunikacyjna,
  • rozwój, zarówno klienta, jak i doradcy,
  • klient może uczyć się planowania kariery i dokonywania wyborów przez całe życie.

Konsekwencje poradnictwa typu Gestalt (budowanie postaw):

  • klient jest świadomy swoich emocji związanych z wyborem edukacyjnym i zawodowym,
  • socjalizacja? Własne wybory pociągają za sobą czy ograniczają możliwości?
  • nacisk na proces i jednostkę,
  • rozwijanie indywidualnych możliwości (twórczych, przedsiębiorczych).

Konsekwencje refleksyjnego i krytycznego doradztwa:

  • rozwój i omówienie danej osoby, jej wiedzy, umiejętności, postaw i wartości w zakresie edukacji i pracy,
  • krytyczny racjonalizm,
  • stymulowanie i wyzwolenie dla osoby, jednakże może to być destrukcyjne dla innych.

Głównym wnioskiem wystąpienia dr. Trona Inglara jest stwierdzenie, że brak strategii doradczej jest zawsze najlepszy, jednakże brak jakiejkolwiek strategii przez cały czas jest niepożądany. Należy je zmieniać, być ich świadomym i korzystać z nich.

 

Dzień III, 29 października 2014 r.

Londýnská – Charakterystyka szkoły

Londýnská jest szkołą podstawową, do której uczęszczają uczniowie klas 1–9. Obecnie jest to około 560 osób. Budynek szkoły powstał w 1893 r. i przez większą część historii mieścił różne typy szkół. Do roku 1962 w budynku mieściło się gimnazjum, którego absolwentami byli między innymi Eduard Beneš i Vaclav Klaus.

Misją szkoły jest nie nauczanie przedmiotów, ale dzieci. W związku z tym programy nauczania są dostosowywane do indywidualnych potrzeb uczniów, tak aby zapewnić maksymalną efektywność procesu nauczania. Indywidualizacja kształcenia wyraża się również podczas ewaluacji osiągnięć uczniów. W szkole, na wszystkich poziomach nauczania, stosowana jest wyłącznie ocena opisowa. Podstawą tego działania jest chęć dostarczenia uczniom i ich rodzicom jak najtrafniejszego feedbacku na temat postępów w nauce, a dzięki temu możliwe jest sformułowanie indywidualnych zaleceń do dalszego kształcenia.

Współpraca z rodzicami

Podstawą działalności szkoły jest komunikacja i współpraca z rodzicami. Grono pedagogiczne traktuje jako zasadę, że współpraca z rodzicami jest niezbędna do efektywnej realizacji programu nauczania.

W związku z tym dużą wagę przywiązuje się do organizacji spotkań rodziców i nauczycieli. Kluczowym jest tak zwane „spotkanie trójstronne”. Organizowane jest ono minimum raz w roku i uczestniczą w nim rodzice, uczeń, nauczyciel danego przedmiotu. W trakcie tego spotkania omawiane są postępy i trudności ucznia w nauce oraz ustalane są konkretne kroki dalszych działań. Poza tymi spotkaniami szkoła oferuje możliwość konsultacji z nauczycielami w bieżących sprawach. Ponadto rodzice mogą też uczestniczyć jako obserwatorzy w lekcjach.

Innym ważnym narzędziem komunikacji jest strona internetowa szkoły, gdzie zamieszczane są najważniejsze informacje o bieżących wydarzeniach, dokumenty, plany nauczania etc.

Trzecim podstawowym środkiem komunikacji między szkołą a rodzicami i uczniami są „zeszyty Londýnská”. Są to specjalnie zaprojektowane i wydrukowane zeszyty dla każdego ucznia. Zawierają narzędzia do ewaluacji osiągnięć uczniów z każdego przedmiotu. Z kolei każdy przedmiot podzielony jest na efekty/oczekiwane rezultaty, które mają osiągnąć uczniowie w ciągu roku szkolnego. Narzędziem do ewaluacji jest skala, która jest wyrażona w sposób graficzny, a nie liczbowy. Symbolem skali są schody, na których nauczyciel zaznacza oczekiwany i faktyczny poziom osiągnięć ucznia. Dodatkowo uczeń również może dokonać autoewaluacji stopnia osiągnięć. Wyniki ewaluacji omawiane są wspólnie z rodzicami i uczniem. Na podstawie różnicy pomiędzy faktycznymi a oczekiwanymi osiągnięciami oraz samooceną uczniów planowane są działania wyrównawcze. Tego typu ewaluacja przeprowadzana jest minimum trzy razy w roku w stosunku do każdego przedmiotu.

Ewaluacja wewnętrzna

Istotnym elementem funkcjonowania szkoły jest prowadzenie ewaluacji wewnętrznej, która pozwala śledzić procesy zachodzące wewnątrz szkoły, badać efektywność podejmowanych działań. Rezultaty ewaluacji stanowią podstawę do planowania pracy na kolejny rok szkolny. Ewaluacja wewnętrzna obejmuje obszary takie jak:

  • warunki nauki uczniów,
  • realizacja podstawy programowej,
  • wsparcie dla uczniów (jak szkoła motywuje uczniów do nauki, jak wspierać uczniów z problemami i wybitnie uzdolnionych),
  • współpraca szkoły z rodzicami,
  • relacja szkoły-ucznia-rodzica w zakresie edukacji,
  • zarządzanie szkołą,
  • rozwój zawodowy nauczycieli,
  • sytuacja ekonomiczna uczniów.

Ewaluacja wewnętrzna uzupełniona jest ewaluacją zewnętrzną. Plan i zakres ewaluacji wewnętrznej zatwierdzany jest na początku roku szkolnego przez radę pedagogiczną.

Specjalne potrzeby edukacyjne

W realizację zadań związanych z edukacją uczniów o specjalnych potrzebach edukacyjnych (SPE) zaangażowani są wszyscy nauczyciele, ale przede wszystkim: pedagog specjalny, psycholog, doradca edukacyjny.

Nauczyciel, gdy zauważy specyficzne trudności lub potrzeby u ucznia, zgłasza ten fakt dyrekcji szkoły oraz rodzicom. Następnie, wspólnie z rodzicami, podejmowana jest decyzja czy zachodzi potrzeba skierowania ucznia na specjalistyczne badania w poradni psychologiczno-pedagogicznej celem uzyskania diagnozy i orzeczenia o potrzebie zindywidualizowanego kształcenia. O wydanie orzeczenia rodzic może wystąpić do poradni bez skierowania ze szkoły. Po otrzymaniu orzeczenia opracowywany jest indywidualny plan wsparcia ucznia. Może być to na przykład zmodyfikowanie siatki godzin i treści nauki, zmiana systemu oceniania, dodatkowe zajęcia, zatrudnienie asystenta wspierającego ucznia podczas zajęć edukacyjnych, nauczanie indywidualne etc. W procesie wsparcia uczniów ze SPE istotna jest rola pedagoga specjalnego i asystenta oraz zapewnienie takiego wsparcia, aby uczniowie mogli uczęszczać na regularne zajęcia wraz innymi uczniami i tworzenie warunków do integracji.

Poradnictwo edukacyjno-zawodowe

W systemie edukacji w Czechach nie funkcjonują doradcy zawodowi sensu stricte. Rolę tę pełnią doradcy edukacyjni. Zakres wsparcia udzielanego przez doradców edukacyjnych jest zbliżony do działań podejmowanych przez polskich pedagogów szkolnych, wzbogacony jest jednak o elementy poradnictwa edukacyjno-zawodowego. Szkoła nie realizuje konkretnego planu działania w tym obszarze. Kwestie związane z planowaniem kariery, wyborem ścieżki edukacyjno-zawodowej, postawy wobec pracy włączane są w treści lekcji przedmiotowych. Zakres tematyczny nie jest określony żadnym programem i jest dostosowywany do potrzeb uczniów.

Gymnázium Jan Palach

Liceum ogólnokształcące im. Jana Palacha (GJP) zostało założone w 1991 roku i było jedną z pierwszych prywatnych szkół w Czechach, która została oficjalnie uznana przez Ministerstwo Edukacji. Gymnázium znaczy szkoła średnia w języku czeskim.

GJP jest szkołą o 4-letnim cyklu kształcenia, naukę pobiera tu około 180 uczniów w 8 klasach. W nadchodzącym roku 2014/2015 planowane jest otwarcie dwóch nowych klas, po około 20-22 studentów. Zdecydowana większość absolwentów GJP podejmuje dalszą naukę na studiach uniwersyteckich. Specyfiką szkoły jest duża liczba uczniów obcokrajowców, jednakże językiem nauczania jest język czeski. Charakterystyczne jest też niewielka liczba nauczycieli, około 20 osób, którzy realizują nauczanie więcej niż w jednym przedmiocie. Każdy biegle posługuje się językiem angielskim.

W szkole opracowany jest autorski program nauczania uwzględniający indywidualne potrzeby uczniów oraz pracę w małych grupach. Jednakże jest on zgodny z podstawą programową dla szkół średnich. Oprócz klasycznych przedmiotów uczniowie mogą uczęszczać na zajęcia fakultatywne jak łacina, pisanie esejów, ekologia, geometria wykreślna, filozofia, ekonomia, psychologia, politologia, wystąpienia publiczne, historia regionu, prawo, nowe technologie. Uczniowie mogą również uczestniczyć w projektach i wymianach międzynarodowych.

Podobnie jak w szkole Londýnská, nie ma tu zatrudnionych doradców zawodowych. Funkcję doradcy pełnią pedagodzy i psychologowie. Nie ma też opracowanego jednolitego programu/systemu regulującego organizację poradnictwa. Natomiast w ramach zajęć fakultatywnych regularnie organizowane są warsztaty grupowe obejmujące zagadnienia takie jak planowanie ścieżek edukacyjno-zawodowych, rozmowa kwalifikacyjna, autoprezentacja, rynek pracy, wartości i role pełnione w życiu, czas wolny i hobby, rozpoznawanie własnych zasobów i predyspozycji. Do działań doradczych włączani są także nauczyciele oraz rodzice. Ponadto uczniowie i ich rodzice mogą korzystać z porad indywidualnych.

System edukacji w Czechach, źródło: The Structure of the European education systems 2014/15, Eurydice.[2]

Opracowanie:
Karolina Szczuka, Jerzy Bielecki

W części dotyczącej portalu internetowego
wykorzystano materiały autorstwa p. Tomasza Kurkiewicza.

 

[1] Poradnictwo zawodowe w kształceniu obowiązkowym w Europie, FRSE, Warszawa 2010.

[2] http://eurydice.org.pl/wp-content/uploads/2014/11/education_structures_EN.pdf

Dodaj komentarz