Wychowanie w szkole

Wychowanie w praktyce szkolnej. Scenariusze godzin wychowawczych dla klas IV-VI szkoły podstawowej. Redakcja naukowa Teresa Zubrzycka-Maciąg. Warszawa: Difin, 2016.

 

Szkoła, w celu zapewnienia wszechstronnego rozwoju osobowości uczniów, powinna realizować funkcję kształcącą – przekazywać im wiedzę oraz wypełniać funkcję opiekuńczo-wychowawczą związaną z zaspokajaniem potrzeb istotnych dla ich harmonijnego i konstruktywnego rozwoju fizycznego iwychowanie psychicznego, kształtowaniem postaw moralnych i społecznych. Dziś nie stanowi ona jedynego źródła wiedzy o świecie, ale jest środowiskiem przygotowującym i wprowadzającym uczniów w życie społeczne. Uczniowie doświadczają reguł funkcjonowania w zbiorowości oraz uczą się norm współżycia i współdziałania, jednocześnie dążąc do budowania własnej tożsamości i pełnego rozwoju osobowości. Mają okazję obserwować reakcje i postawy oraz poznać osobowość i poglądy nauczycieli.

Warto zauważyć, że z powodu dokonujących się zmian społecznych trudno określić wiedzę potrzebną w życiu, niezbędne umiejętności i niepodważalne wartości. Dlatego wychowanie powinno być procesem przemyślanym i zaplanowanym, w którym biorą udział wszyscy nauczyciele, a nauczyciel wychowawca odpowiada za jego efekt. Do realizacji celów wychowawczych przeznaczone są zajęcia z wychowawcą (jedna godzina tygodniowo w szkolnym planie nauczania). Podczas tych zajęć należy przekazywać treści wynikające z przyjętej koncepcji pracy wychowawczej, będące elementem np. programu wychowawczego. Treści wychowawcze powinny być ważne i ciekawe dla wszystkich uczniów – uwzględniające ich potrzeby, oczekiwania i sytuację życiową; podane w sposób atrakcyjny, zachęcający do aktywności i współdziałania w klasie.

Książka jest dobrym poradnikiem dla nauczycieli, którzy pełnią funkcję wychowawców klas, zawierającym propozycje metodyczne do pracy z dziećmi w wieku szkolnym. Po Wstępie następują dwa rozdziały teoretyczne:

  1. Uwarunkowania efektywności oddziaływań wychowawczych nauczyciela – autorstwa T. Zubrzyckiej-Maciąg, która porusza problematykę uwarunkowań efektywności oddziaływań wychowawczych nauczyciela, w tym klimatu wychowawczego w klasie, postaw nauczyciela wobec uczniów i swojej roli zawodowej, podmiotowego traktowania i akceptacji wychowanków, demokratycznej postawy wychowawcy, rozumienia empatycznego uczniów, umiejętności w zakresie komunikacji.
  2. Rozwój psychospołeczny dziecka w wieku szkolnym – autorstwa M. Łagody, która charakteryzuje rozwój poznawczy, moralny, emocjonalny i społeczny oraz rozwój osobowości dziecka z uwzględnieniem pozostałości średniego dzieciństwa, poprzez młodszy wiek szkolny, aż po wczesną adolescencję.

Kolejne rozdziały zawierają krótkie programy zajęć wychowawczych poruszających istotne kwestie wychowania:

  1. „Poznajmy się bliżej” – tworzenie grupy (D. Czyrka-Wietrzyk, M. Stradomska)
  2. „Jestem sobą – jestem ważny” – samoocena w życiu ucznia (N. Homa, M. Stradomska)
  3. „Co jest dla nas ważne” – wprowadzenie w świat wartości (I. Łącka, J. Kiszka)
  4. „Inny nie znaczy gorszy” – o tolerancji i wykluczeniu (J. Romanek, M. Zielniak)
  5. „Nieznane warto poznać” – edukacja międzykulturowa (M. Ociesa, H. Świtalski)
  6. „Jesteśmy kulturalni” – zasady dobrego wychowania (A. Antonik, A. Kosmowska)
  7. „Czuję, więc jestem” – jak rozumieć i wyrażać emocje (I. Mamcarz, E. Iwan, M. Alsahvi)
  8. „Słucham, rozumiem, mówię” – sztuka komunikowania się (E. Kupiec)
  9. „Porozumienie jest możliwe” – sztuka rozwiązywania konfliktów (P.A. Chmura, S. Dłuska)
  10. „Jak być w zgodzie ze sobą” – kształtowanie asertywnej postawy (B. Noga, P. Pas, M. Pawłowska)
  11. „Zmieniam się, bo dojrzewam” – psychologiczne aspekty dojrzewania (E. Mikuła, P. Mołda)
  12. „Z internetem za pan brat” – jak mądrze korzystać z sieci (M. Flisiak, P. Gajewska)
  13. „Każdy może być twórczy” – trening kreatywności i twórczego myślenia (M. Łagoda)
  14. „Koncentruję się i zapamiętuję” – doskonalenie pamięci i uwagi (K. Trąbka, A. Rojek)
  15. „Uczę się efektywnie” – mnemotechniki w nauce szkolnej (A. Okrutna, E. Szewczykowska)

Wymienione rozdziały zawierają krótkie teoretyczne wprowadzenie, bibliografię, od 3 do 6 scenariuszy zajęć. Czas realizacji każdego scenariusza obejmuje 1 godziną dydaktyczną (45 minut). W scenariuszach zajęć wyszczególniono m.in. temat zajęć, zamierzone osiągnięcia, formy organizacyjne, aranżację przestrzeni, pomoce dydaktyczne, przebieg zajęć, załączniki, bibliografię.

Przykład: Rozdział dotyczący edukacji międzykulturowej zawiera: informacje o uwarunkowaniach powstawania społeczeństw wielokulturowych, edukacji wielokulturowej i międzykulturowej, strategiach akulturyzacji oraz pograniczu – obszarze spotkań różnych kultur; Bibliografię; cztery scenariusze zajęć zatytułowane „Przyjaciele z różnych stron świata”, „Po której stronie stoję? – co myślę i dlaczego tak, a nie inaczej”, „Spotkanie kultur – gra symulacyjna”, „Oblicza ubóstwa”. W rozdziale dotyczącym korzystania z internetu jest przedstawiona jego definicja, historia powstania, struktura i najważniejsze cechy – wady i zalety oraz zagrożenia występujące w wirtualnym świecie, a także dane z raportów „Dzieci aktywne on-line” (2007) i „Konsumpcja substancji psychoaktywnych przez młodzież szkolną – Młodzież 2013” oraz wyniki badania „Kompetencje młodzieży w Polsce”. Rozdział ten zawiera trzy scenariusze zajęć zatytułowane: „Nie boję się tego, co dobrze znam – czyli znajomość z internetem”, „Sąd nad internetem”, „Razem bezpiecznie w sieci”.

Książka odpowiada na potrzeby nauczycieli poszukujących gotowych rozwiązańtematy można podejmować według przyjętej w książce kolejności albo realizować w zależności od potrzeb grupy i celu wychowawczego – lub inspiracji do pracy wychowawczej z dziećmi w wieku szkolnym. Jej lekturę polecamy nauczycielom, psychologom, pedagogom i wychowawcom grup pracującym ze starszymi dziećmi w szkołach, poradniach, świetlicach środowiskowych i socjoterapeutycznych oraz innych placówkach opiekuńczo-wychowawczych.

 

Małgorzata Koroś
nauczyciel konsultant
e-mail: malgorzata.koros@ore.edu.pl

Dodaj komentarz